Dự báo kịch bản xung đột Trung Đông và tác động tới thị trường năng lượng 2026

Tại hội nghị Investment Summit 2026, ông Nguyễn Xuân Bình, Giám đốc Khối phân tích KBSV, đã đưa ra những nhận định sâu sắc về cục diện đối đầu giữa Mỹ và Iran.

. Theo chuyên gia, đây là nhân tố chi phối mạnh mẽ nhất tới thị trường chứng khoán và hàng hóa toàn cầu kể từ đầu năm. Phân tích dựa trên tương quan vị thế cho thấy một bức tranh đàm phán phức tạp, nơi các bên đang nỗ lực tìm kiếm điểm cân bằng giữa áp lực chính trị nội bộ và lợi ích chiến lược dài hạn.

Dự báo kịch bản xung đột Trung Đông và tác động tới thị trường năng lượng 2026

Tương quan vị thế và áp lực đàm phán

Vị thế của Mỹ hiện đang chịu sức ép nặng nề trên cả hai mặt trận nội bộ và quốc tế. Tổng thống Donald Trump đang đối mặt với làn sóng chỉ trích khi các hành động khơi mào xung đột dẫn đến việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz – "yết hầu" của năng lượng thế giới. Ông Bình chỉ ra hai áp lực lớn nhất đối với Nhà Trắng:

Kinh tế: Giá năng lượng leo thang đẩy lạm phát tăng cao, trực tiếp làm sụt giảm tỷ lệ ủng hộ của cử tri đối với Tổng thống.

Chính trị: Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần đặt Đảng Cộng hòa trước rủi ro mất quyền kiểm soát Quốc hội nếu không sớm ổn định được tình hình Trung Đông.

Ngược lại, Iran dù chịu tổn thất về hạ tầng nhưng lại nắm giữ "át chủ bài" là quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Việc Iran không chấp nhận một kết thúc xung đột "lơ lửng" cho thấy họ sẵn sàng dùng lợi thế địa chính trị này để đổi lấy những cam kết sinh tồn chắc chắn. Theo đánh giá của chuyên gia KBSV, lợi thế đàm phán hiện đang nghiêng nhiều hơn về phía Tehran.

Các nhóm lợi ích và kịch bản thỏa hiệp

Ông Nguyễn Xuân Bình đã rút gọn các yêu sách phức tạp của hai bên thành hai cặp lợi ích chính với xác suất thành công khác biệt:

Nhóm nới lỏng trừng phạt và chương trình hạt nhân (Xác suất 80%): Đây là cặp lợi ích tương đối cân bằng. Mỹ có thể nới lỏng cấm vận kinh tế để đổi lấy việc Iran dừng làm giàu uranium quân sự. Hai bên dễ tìm thấy tiếng nói chung ở nhóm này để giải tỏa áp lực kinh tế tức thì.

Nhóm cam kết an ninh dài hạn (Xác suất 50 - 60%): Đây là nút thắt khó gỡ nhất. Iran yêu cầu Mỹ và Israel cam kết không tấn công trong tương lai để đổi lấy việc mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, lập trường cứng rắn của Israel – quốc gia muốn loại bỏ hoàn toàn rủi ro hạt nhân từ Iran để xác lập vị thế cực quyền tại khu vực – khiến một thỏa thuận toàn diện trở nên xa vời.

Xu hướng giá dầu và kịch bản "thỏa hiệp một phần"

Chuyên gia KBSV kỳ vọng xung đột sẽ không kết thúc theo một kịch bản lý tưởng mà chỉ dừng lại ở mức thỏa hiệp khoảng 60 – 70%. Trong kịch bản này, Iran có thể chỉ mở cửa một phần eo biển Hormuz và thiết lập cơ chế thu phí đối với tàu bè qua lại như một hình thức "bảo hiểm" chống lại các cuộc tấn công tương lai từ Israel. Mỹ có thể phải chấp nhận thực tế này để hạ nhiệt giá năng lượng trong nước.

Hệ quả tất yếu của kịch bản thỏa hiệp không hoàn toàn này là giá dầu khó có thể quay lại vùng 60 – 70 USD/thùng như trước xung đột. Thay vào đó, mặt bằng giá dầu thế giới nhiều khả năng sẽ xác lập một nền giá mới, duy trì ở mức cao trên 90 USD/thùng do những rủi ro gián đoạn nguồn cung vẫn luôn thường trực.