MỚI

Thiệp năm mới độc lạ

#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Đòn trừng phạt mới của Mỹ không chỉ nhắm vào hai ‘gã khổng lồ’ dầu mỏ Nga, mà còn có thể làm rung chuyển toàn bộ bản đồ năng lượng toàn cầu

1. Bối cảnh và lý do của quyết định

Trước đó, chính quyền Trump thường tránh áp đặt trực tiếp các biện pháp trừng phạt lớn lên ngành năng lượng Nga — điều khác biệt rõ rệt so với các chính quyền trước.

Theo thông tin từ Bộ Tài chính, quyết định được công bố ngay khi các cuộc không kích và tấn công của Nga vào Ukraine làm gia tăng số thương vong dân sự, cùng với việc một cuộc gặp thượng đỉnh dự kiến giữa Trump và Vladimir Putin tại Hungary bị hoãn hoặc hủy bỏ.

2. Phạm vi trừng phạt

Gói biện pháp bao gồm việc đóng băng tất cả tài sản của Rosneft và Lukoil tại Mỹ cũng như việc cấm các tổ chức tài chính Mỹ giao dịch với hai công ty này.

Thông báo từ Bộ Tài chính Mỹ nhấn mạnh các chi nhánh và công ty con thuộc sở hữu phần lớn bởi hai tập đoàn cũng sẽ bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, cho đến thời điểm công bố, chưa có thông tin về việc áp dụng trừng phạt thứ cấp (secondary sanctions) đối với các quốc gia mua dầu Nga — như Ấn Độ hay Trung Quốc.

3. Ý nghĩa chiến lược và dấu hiệu thay đổi chính sách

Đây là lần đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump — vốn trước đó được cho là có thái độ mềm mỏng hơn với Moscow trong khía cạnh trừng phạt — mà chính quyền Mỹ thực hiện một đòn mạnh nhắm vào biểu tượng ngành năng lượng Nga.

Việc nhắm vào ngành dầu — vốn là nguồn thu ngoại tệ lớn của Nga — mang dấu hiệu Mỹ muốn tăng áp lực kinh tế cốt lõi nhằm buộc Nga phải bàn về ngừng bắn hoặc rút lui.

Song, các chuyên gia phân tích cảnh báo rằng chỉ trừng phạt hai công ty là chưa đủ: “Đây không thể chỉ là một lần rồi xong”, theo lời của ông Edward Fishman (ĐH Columbia).

4. Tác động kinh tế — trong ngắn hạn và trung hạn

Ngắn hạn:

Ngay lập tức, cổ phiếu và các giao dịch quốc tế liên quan tới Rosneft và Lukoil có thể chịu áp lực, đặc biệt nếu ngân hàng và tổ chức tài chính rời xa hai doanh nghiệp này để tránh rủi ro bị trừng phạt.

Giá dầu toàn cầu có thể biến động tăng do kỳ vọng nguồn cung dầu Nga bị ảnh hưởng — mặc dù mức độ tác động còn phụ thuộc các quốc gia châu Á mua nhiều dầu Nga (Trung Quốc, Ấn Độ) có tiếp tục hợp tác hay không.

Trung-dài hạn:

Nếu Mỹ mở rộng phạm vi trừng phạt tới các khách hàng mua dầu Nga hoặc các ngân hàng trung gian, điều này có thể khiến Nga phải tìm kiếm thêm thị trường ‘ngầm’ hoặc giảm xuất khẩu — dẫn tới nguồn thu ngoại tệ suy yếu.

Ngành dầu Nga có thể bị chậm đầu tư, mất tiếp cận tài chính quốc tế, từ đó ảnh hưởng tới sản lượng và năng lực khai thác lâu dài.

Tuy nhiên, nếu Nga chuyển hướng sang đồng tiền khác ngoài USD hoặc tăng giao dịch với Trung-Âu/Á thì tác động của biện pháp Mỹ có thể bị giảm hiệu lực.

5. Rủi ro và hạn chế

Mỹ chưa trừng phạt rõ ràng các nước mua dầu Nga lớn như Trung Quốc và Ấn Độ — hai thị trường chính của Moscow trong thời gian qua. Thiếu “hậu thuẫn” quốc tế sẽ giảm hiệu quả của trừng phạt.

Nếu Nga quyết tâm và có khả năng kỹ thuật/đầu tư thay thế, họ có thể “miễn cưỡng” nhưng vẫn duy trì xuất khẩu bằng các mạng lưới khác và chịu chiết khấu lớn.

Biện pháp có thể tạo phản ứng dây chuyền: nếu Nga bị giảm thu nhập dầu mỏ, họ có thể tăng giá khí, tăng xuất khẩu than, hoặc tìm cách gây bất ổn nhằm phá vỡ đồng minh – dẫn tới rủi ro địa chính trị cao hơn.

6. Ý nghĩa đối với Việt Nam và khu vực châu Á

Việt Nam và các nước Đông Nam Á nên theo dõi sát diễn biến về nguồn cung và giá dầu từ Nga. Nếu thị trường Nga bị thu hẹp và chuyển hướng sang châu Á — hoặc nếu xuất khẩu Nga bị thắt chặt — có thể làm tăng giá dầu toàn cầu và ảnh hưởng chi phí nhập khẩu năng lượng.

Việt Nam đang dần chuyển mình trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng, nhưng vẫn còn phụ thuộc vào dầu nhập khẩu. Do đó, biến động cung-cầu toàn cầu và quyết sách trừng phạt sẽ là tín hiệu đáng lưu ý.

Ngoài ra, việc Mỹ kêu gọi đồng minh và các nước mua dầu Nga tham gia trừng phạt có thể dẫn tới điều chỉnh lớn trong chuỗi cung ứng năng lượng châu Á — nếu quốc gia trong khu vực tham gia hay chịu tác động gián tiếp.

7. Kết luận

Quyết định của chính quyền Trump lần này đánh dấu một bước chuyển quan trọng — từ thái độ kiềm chế sang “tấn công có định hướng” trong chính sách trừng phạt với Nga. Việc nhắm vào ngành dầu Nga là một bước chiến lược, bởi nó chĩa tới mạch thu ngoại tệ cốt lõi của Moscow. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc rất lớn vào mức độ tham gia quốc tế, mức độ mở rộng trừng phạt và khả năng Nga khắc phục tác động.

Với Việt Nam và khu vực châu Á, đây là thời điểm nên “giữ tay” quan sát — bởi dù trực tiếp hay gián tiếp, những thay đổi trong chuỗi cung ứng năng lượng và cấu trúc thương mại toàn cầu đều có thể có tác động tới kinh tế trong nước và khu vực.