#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Đối thoại Trump – Tập: Hy vọng mới cho quan hệ Mỹ - Trung, nhưng thách thức vẫn chồng chất

Các nhà đàm phán thương mại của Trung Quốc và Hoa Kỳ đã chuẩn bị một loạt thỏa thuận nhằm tạo nên những “thắng lợi ngoại giao” để Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình có thể công bố tại hội nghị thượng đỉnh trong tuần này. Những bước tiến này phần nào giúp trấn an giới đầu tư, song các vấn đề cốt lõi và mâu thuẫn sâu sắc giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Theo các nguồn tin, thỏa thuận sơ bộ này có thể mở đường để Trung Quốc nối lại việc mua đậu nành từ các bang trọng yếu của Đảng Cộng hòa – một động thái mang ý nghĩa chính trị lẫn kinh tế. Đổi lại, Washington được cho là sẽ rút lại lời đe dọa áp mức thuế 100% mới đối với hàng hóa Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh có khả năng được tiếp cận nguồn cung nam châm đất hiếm quan trọng.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo rằng thỏa thuận đang được chuẩn bị để Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình ký kết tại Hàn Quốc vẫn né tránh nhiều vấn đề gai góc. Các tranh chấp mang tính chiến lược, đặc biệt là về an ninh quốc gia và công nghệ, gần như chưa được đề cập. Ngoài ra, mục tiêu cốt lõi của chính quyền Trump – tái cân bằng cán cân thương mại – dường như vẫn là thách thức lớn, trong bối cảnh đầu tư của Trung Quốc vào Mỹ tiếp tục bị hạn chế nghiêm ngặt.

“Việc lựa chọn những bước đi dễ dàng khiến con đường phía trước vốn dĩ trở nên khó khăn hơn, bởi các vấn đề phức tạp và rủi ro cao sẽ bị dồn về sau,” Sun Chenghao, nghiên cứu viên tại Đại học Thanh Hoa (Bắc Kinh), nhận định.

Theo ông, một “thỏa thuận lớn” thực sự giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới sẽ chỉ có thể đạt được khi những bất đồng sâu sắc về trợ cấp nhà nước, cạnh tranh công nghệ và an ninh quốc gia được giải quyết — các lĩnh vực mà “mô hình phát triển cơ bản của hai bên hiện đang xung đột trực tiếp.”

Ông Sun cho rằng, trong bối cảnh đó, các thỏa thuận theo từng lĩnh vực nhỏ hơn, đạt được thông qua đối thoại kéo dài và bền vững, sẽ là kịch bản thực tế hơn trong những năm tới.

Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Scott Bessent tiếp tục kêu gọi Trung Quốc tái cân bằng nền kinh tế và thúc đẩy tiêu dùng nội địa trong các vòng đàm phán gần đây. Tuy nhiên, Bắc Kinh dường như phớt lờ lời kêu gọi này, khi tuần trước công bố một văn kiện chính sách khẳng định sản xuất và tự chủ công nghệ sẽ là động lực chính cho tăng trưởng ít nhất đến năm 2030.

Những nét chính của thỏa thuận thương mại Mỹ - Trung đã bắt đầu lộ rõ trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump khởi động chuyến công du châu Á kéo dài một tuần, mở đầu bằng việc ký kết các hiệp định thương mại với Thái Lan và Malaysia trong lĩnh vực đất hiếm, cùng cam kết chống bán phá giá với Campuchia — những vấn đề vốn gây căng thẳng với Bắc Kinh.

Giới quan sát cho rằng việc Washington tăng cường liên kết với các đồng minh trong khu vực, ngay tại “sân sau” của Trung Quốc, là bước đi có tính toán nhằm tăng đòn bẩy trước cuộc gặp đầu tiên giữa Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng.

Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Ngoại trưởng Marco Rubio đã có cuộc điện đàm với Ủy viên Quốc vụ kiêm Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị vào thứ Hai, thống nhất rằng cuộc gặp thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo sẽ diễn ra tại thành phố Busan, miền Nam Hàn Quốc.

Trong những năm tới, cơ hội cho các chuyến thăm qua lại giữa hai nhà lãnh đạo được xem là khả thi hơn, khi Trung Quốc sẽ đăng cai tổ chức Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) năm 2026, trong khi Mỹ sẽ tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh G20, tạo điều kiện để hai bên duy trì kênh tiếp xúc trực tiếp.

Từ chiến tranh thương mại đến nỗ lực “hạ nhiệt”

Kể từ khi ông Trump đưa Trung Quốc trở thành mục tiêu hàng đầu trong chính sách thuế quan – mức cao nhất của Mỹ kể từ những năm 1930 – quan hệ song phương đã luân phiên giữa leo thang trả đũa và đàm phán kinh tế nhằm xoa dịu căng thẳng.

Trong bối cảnh đó, cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc hôm thứ Hai đã kêu gọi hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tránh rơi vào “vòng luẩn quẩn” đối đầu, đồng thời hối thúc nỗ lực “bảo vệ những thành quả khó khăn mới đạt được” sau các vòng đàm phán gần đây.

Bài bình luận cũng nhấn mạnh việc tuân thủ cơ chế tham vấn song phương, do Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Scott Bessent và Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong (He Lifeng) dẫn đầu, là yếu tố then chốt để duy trì ổn định. Bắc Kinh cho rằng các lệnh hạn chế xuất khẩu đơn phương của Washington, áp đặt ngoài khuôn khổ tham vấn này, đã nhiều lần làm xói mòn lòng tin, buộc Trung Quốc phải thắt chặt nguồn cung đất hiếm – mặt hàng chiến lược đối với ngành sản xuất Mỹ.

Ổn định – nhưng chưa thay đổi căn bản

“Cả hai bên hiện đều tập trung vào sự ổn định, nhưng nền tảng của mối quan hệ này chưa hề thay đổi,” nhận định Daniel Kritenbrink, đối tác tại The Asia Group và cựu Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách Đông Á – Thái Bình Dương, trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg Television.

Ông Bessent cho biết sau các cuộc đàm phán mới nhất, Trung Quốc có thể sẽ hoãn các quy định về đất hiếm trong vòng một năm để xem xét lại, song mâu thuẫn về kiểm soát xuất khẩu vẫn còn nguyên.

Các quan chức Trung Quốc đã sử dụng quyền kiểm soát đối với nam châm đất hiếm – nguyên liệu thiết yếu trong sản xuất điện thoại thông minh, xe điện và tên lửa – như một công cụ phản ứng trước các hạn chế của Mỹ đối với công nghệ chip tiên tiến. Washington lập luận rằng những biện pháp này là cần thiết để ngăn chặn rủi ro quân sự từ Trung Quốc.

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng vẫn chưa rõ Bắc Kinh sẽ thực thi biện pháp hạn chế này trên thực tế như thế nào, đặc biệt khi việc kiểm soát từng lô hàng chứa chỉ một lượng nhỏ kim loại hiếm có thể gây ra phản ứng mạnh từ các đối tác châu Âu.

Những giới hạn của “thỏa thuận tạm thời”

Trung Quốc mới đây cũng công bố một loạt biện pháp đáp trả việc Mỹ mở rộng danh sách trừng phạt đối với hàng nghìn doanh nghiệp nước này. Ông Bessent xác nhận rằng việc dỡ bỏ hoàn toàn các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ hiện không được xem xét, và câu hỏi lớn đặt ra là Chủ tịch Tập Cận Bình sẽ đạt được gì ngoài việc tạm thời giảm bớt nguy cơ thuế quan cao hơn – và liệu sự “đình chiến” này sẽ kéo dài bao lâu.

“Trung Quốc sẽ không bao giờ từ bỏ lợi thế về đất hiếm,” Dexter Roberts, thành viên cấp cao tại Trung tâm Trung Quốc Toàn cầu – Hội đồng Đại Tây Dương, nhấn mạnh. “Đó là một phần trong chiến lược cốt lõi của họ, và họ sẽ không dễ dàng đánh đổi.”

Một lĩnh vực mà các quan chức Mỹ đã báo hiệu sự tiến triển là fentanyl, làm dấy lên triển vọng mức thuế 20% mà Trump áp đặt để gây sức ép buộc Bắc Kinh ngừng cung cấp hóa chất dùng để sản xuất loại ma túy chết người này có thể được giảm bớt. Việc giảm thuế này - vốn được áp dụng cộng thêm thuế quan kỷ niệm Ngày Giải phóng - có thể là một lợi ích cho quốc gia châu Á này vào thời điểm nhu cầu nội địa đang yếu.

Việc dỡ bỏ thuế quan đối với fentanyl của Trung Quốc có thể hạn chế tổn thất xuất khẩu của nước này sang Hoa Kỳ xuống dưới 10%.

Dù không khí đối thoại giữa Washington và Bắc Kinh đang dần ấm lên, giới phân tích nhận định sự phục hồi quan hệ Mỹ - Trung vẫn chỉ mang tính chiến thuật, không phải chiến lược. Những thỏa thuận nhỏ lẻ có thể giúp hai bên tạm thời ổn định thị trường và duy trì hợp tác trong các lĩnh vực cần thiết, nhưng các mâu thuẫn mang tính cấu trúc về công nghệ, an ninh và quyền lực kinh tế vẫn là rào cản lớn.

Trong bối cảnh đó, sự kiên định đối thoại ở cấp lãnh đạo được xem là yếu tố then chốt để tránh tái diễn vòng xoáy trả đũa thương mại, đồng thời giữ cho chuỗi cung ứng toàn cầu không rơi vào bất ổn kéo dài.