Doanh nghiệp Việt chưa thoát tầng gia công

Việt Nam đã trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu, nhưng phần lớn doanh nghiệp trong nước vẫn tập trung ở các công đoạn có giá trị gia tăng thấp. Khoảng cách từ “tham gia chuỗi” đến “nắm giữ giá trị” đang trở thành bài toán lớn của giai đoạn mới.

FDI tiếp tục tạo động lực cho khu công nghiệp, logistics và xuất khẩu, nhưng lợi ích dài hạn sẽ phụ thuộc vào khả năng doanh nghiệp Việt bước lên các tầng cung ứng, công nghệ và thương hiệu cao hơn.

Doanh nghiệp Việt chưa thoát tầng gia công

Giai đoạn 2011–2020 đánh dấu bước chuyển quan trọng của Việt Nam: từ một địa điểm sản xuất dựa nhiều vào lao động và chi phí thấp trở thành mắt xích trong mạng lưới sản xuất xuyên biên giới. Sự hiện diện của các tập đoàn điện tử, công nghiệp lớn kéo theo nhà cung cấp, khu công nghiệp, logistics và cảng biển, hình thành hệ sinh thái sản xuất hướng tới thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ Việt Nam đã vào chuỗi nhưng chưa làm chủ những khâu tạo ra nhiều giá trị nhất. Hoạt động trong nước vẫn thiên về lắp ráp, gia công và sản xuất theo thiết kế của công ty mẹ, trong khi nghiên cứu và phát triển, thiết kế, thương hiệu, tài chính và marketing toàn cầu phần lớn nằm bên ngoài.

Điều này tạo ra sự phân hóa rõ trong cộng đồng doanh nghiệp. Các tập đoàn đa quốc gia giữ vai trò trung tâm; phía dưới là mạng lưới nhà cung cấp quốc tế; còn nhiều doanh nghiệp Việt mới tham gia ở những khâu như bao bì, nhựa, cơ khí đơn giản, logistics và một số linh kiện. Muốn nâng tỷ lệ giá trị giữ lại trong nước, doanh nghiệp Việt phải tiến dần từ nhà cung cấp cấp thấp lên đồng phát triển sản phẩm, nghiên cứu công nghệ và xây dựng thương hiệu riêng.

Với nhóm khu công nghiệp và logistics, xu hướng này mở ra dư địa tăng trưởng khi Việt Nam tiếp tục nằm trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia. Nhưng lợi ích sẽ lớn hơn nếu khu công nghiệp không chỉ cung cấp mặt bằng mà hình thành được hệ sinh thái công nghệ, nhà cung cấp và dịch vụ công nghiệp hỗ trợ.

Với doanh nghiệp xuất khẩu, thách thức không nằm đơn thuần ở tăng kim ngạch. Xuất khẩu có thể tăng nhanh trong khi phần giá trị gia tăng nội địa chưa tăng tương xứng nếu nguyên liệu, linh kiện, công nghệ và thiết kế vẫn phụ thuộc bên ngoài. Đây là điểm quyết định chất lượng tăng trưởng trong giai đoạn 2026–2045.