Đổ cả trăm tỷ USD nhưng Trung Quốc vẫn thua đau Phương Tây trong ngành chip

Tháng 1/2026, tại hội nghị thượng đỉnh AI ở Đại học Thanh Hoa (Bắc Kinh), một bầu không khí lạc quan bao trùm khi các đại diện từ Tencent, Alibaba và Zhipu AI cùng tin rằng Trung Quốc đang tiến sát ngưỡng dẫn đầu thế giới.

Tuy nhiên, đằng sau sự hào hứng đó là một thực tế khắc nghiệt: cơn khát chip siêu nhanh đang kìm hãm tham vọng của quốc gia này. Huawei – "ngôi sao hy vọng" trong nỗ lực bán dẫn của Bắc Kinh – thừa nhận họ cần ít nhất hai năm nữa để đuổi kịp hiệu năng các dòng chip hiện tại của Nvidia. Bà Xiaomeng Lu từ Eurasia Group nhận định rằng, ngay cả nhà vô địch quốc gia cũng đang phải chiến đấu trong một cuộc leo dốc đầy khó khăn do các lệnh kiểm soát xuất khẩu từ Mỹ.

Mặc dù các rào cản từ Washington đã làm chậm tiến trình sản xuất, nhưng đồng thời chúng lại trở thành chất xúc tác mạnh mẽ cho chiến lược tự chủ công nghệ kéo dài cả thập kỷ của Bắc Kinh. Dòng vốn khổng lồ từ cả khu vực nhà nước lẫn tư nhân đang đổ mạnh vào lĩnh vực AI, đẩy giá trị cổ phiếu công nghệ tăng vọt, điển hình là Alibaba với mức tăng 94% trong năm qua. Chỉ riêng trong tháng trước, hai startup AI triển vọng đã huy động được hơn 1 tỷ USD thông qua niêm yết tại Hồng Kông. Sự tương phản giữa dòng tiền đầu tư dồi dào và năng lực sản xuất chip nội địa hạn chế đã cho thấy mức độ cấp bách của chiến lược tự chủ mà Trung Quốc đang theo đuổi.

Đổ cả trăm tỷ USD nhưng Trung Quốc vẫn thua đau Phương Tây trong ngành chip

Những rào cản từ chuỗi cung ứng thiết bị

Nỗ lực bắt kịp công nghệ bán dẫn toàn cầu của Trung Quốc đang gặp phải thách thức lớn khi bị ngăn chặn tiếp cận các thiết bị quang khắc tiên tiến từ ASML (Hà Lan). Việc thiếu hụt những cỗ máy khổng lồ này là nguyên nhân cốt lõi khiến sản lượng chip AI của Trung Quốc năm nay dự kiến chỉ chiếm khoảng 2% so với thế giới. Khoảng cách này còn nới rộng hơn ở mảng chip nhớ – thành phần thiết yếu cho các phép tính AI khổng lồ. Theo chuyên gia Tim Fist từ Institute for Progress, dung lượng lưu trữ bộ nhớ mà các công ty ngoài Trung Quốc (như Samsung và SK Hynix) sản xuất sẽ cao gấp 70 lần so với các nhà sản xuất nội địa trong năm 2026.

Chiến lược "Cụm tính toán" và sự trỗi dậy của Huawei

Để đối phó với tình trạng thiếu chip tiên tiến, các công ty AI Trung Quốc đã tìm ra những phương pháp sáng tạo bằng cách kết nối nhiều chip hiệu năng thấp lại với nhau để tạo ra sức mạnh xử lý tương đương. Huawei đã áp dụng mô hình này và chính phủ Trung Quốc cũng đang đẩy mạnh xây dựng các "cụm tính toán thông minh" do nhà nước vận hành. Tuy nhiên, thách thức nằm ở quy mô sản xuất khi nhà sản xuất chip SMIC vẫn đang gặp khó khăn với tỷ lệ lỗi cao và tiêu thụ điện năng lớn. Dẫu vậy, những đột phá gần đây của Zhipu khi xây dựng mô hình AI hoàn toàn trên phần mềm và phần cứng của Huawei cho thấy quyết tâm không lùi bước của giới công nghệ Trung Quốc.

Tương lai của ngành AI Trung Quốc hiện đang đứng trước một bước ngoặt tiềm tàng khi Tổng thống Donald Trump gần đây đã nới lỏng chính sách, cho phép Nvidia bán một số dòng chip tiên tiến cho thị trường này. Tuy nhiên, liệu Bắc Kinh có thể tận dụng "phao cứu sinh" này để thu hẹp khoảng cách hay không vẫn còn là một dấu hỏi lớn, nhất là trước chuyến thăm Trung Quốc dự kiến của ông Trump. Trong lúc chờ đợi, các công ty AI vẫn phải chấp nhận chi phí đắt đỏ khi thuê dịch vụ điện toán đám mây từ nước ngoài để duy trì nhịp độ phát triển, minh chứng cho sự phụ thuộc vẫn còn sâu sắc vào công nghệ phương Tây.