Điều hành giá những tháng cuối năm 2026: Tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm hành vi thao túng giá

Bộ Tài chính vừa công bố báo cáo về công tác điều hành giá trong 5 tháng đầu năm 2026, cho thấy mặt bằng giá trong nước chịu tác động đáng kể từ yếu tố mùa vụ, biến động giá nhiên liệu và nguyên vật liệu trên thị trường quốc tế. Trong bối cảnh nhiều rủi ro vẫn hiện hữu, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng cường thanh tra, kiểm tra, ngăn chặn các hành vi nâng khống, thao túng giá nhằm kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô.

Theo Bộ Tài chính, tháng 2/2026 ghi nhận áp lực tăng giá mạnh do nhu cầu mua sắm, đi lại trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ. Giá thực phẩm, dịch vụ ăn uống ngoài gia đình và dịch vụ vận tải tăng cao đã khiến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 2 tăng 1,14% so với tháng trước, tăng 1,19% so với tháng 12/2025 và tăng 3,35% so với cùng kỳ năm trước.

Sang tháng 3, giá xăng dầu trong nước tăng theo đà đi lên của thị trường thế giới, trong khi chi phí nguyên liệu và vận chuyển tăng đã đẩy giá vật liệu xây dựng đi lên. Những yếu tố này khiến CPI tháng 3 tăng 1,23% so với tháng trước.

Đến tháng 4, giá gas tiếp tục tăng mạnh theo diễn biến thị trường quốc tế. Cùng với đó, chi phí đầu vào tăng cao khiến giá dịch vụ ăn uống và vật liệu xây dựng tiếp tục đi lên, làm CPI tháng 4 tăng thêm 0,84%.

Theo số liệu của Cục Thống kê, CPI tháng 4 tăng 3,31% so với cuối năm 2025 và tăng 5,46% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 4 tháng đầu năm, CPI tăng 3,99%, trong khi lạm phát cơ bản tăng 3,89%.

Đến tháng 5, CPI tăng 3,61% so với tháng 12/2025 và tăng 5,60% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân 5 tháng đầu năm 2026, CPI tăng 4,31%, còn lạm phát cơ bản tăng 4,04%.

10/11 nhóm hàng hóa tăng giá

Trong 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng chính, có tới 10 nhóm ghi nhận mức tăng giá. Nhóm duy nhất giảm là thông tin và truyền thông.

Theo Bộ Tài chính, ngay từ đầu năm, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo điều hành giá đã tập trung triển khai nhiều giải pháp nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an sinh xã hội.

Các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu theo dõi sát diễn biến thị trường, chủ động cân đối cung cầu, đặc biệt đối với các mặt hàng thiết yếu.

Đáng chú ý, từ tháng 3/2026, xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran đã khiến giá năng lượng toàn cầu leo thang, kéo theo chi phí vận tải quốc tế gia tăng. Dù chưa ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung trong nước, nhưng giá xăng dầu tăng cao đã tác động đến nhiều nhóm hàng quan trọng như phân bón, thức ăn chăn nuôi, vật liệu xây dựng và thực phẩm.

Trước diễn biến này, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công Thương và Bộ Tài chính triển khai các biện pháp bình ổn giá xăng dầu, kết hợp sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, giảm thuế về mức 0% đối với một số loại thuế trong cơ cấu giá và bổ sung nguồn ngân sách để hỗ trợ quỹ bình ổn.

Những giải pháp trên góp phần duy trì nguồn cung xăng dầu, hạn chế tác động lan tỏa đến mặt bằng giá trong nước.

Tiếp tục giảm thuế, phí hỗ trợ doanh nghiệp và người dân

Bộ Tài chính cho biết chính sách tài khóa tiếp tục được điều hành linh hoạt, phối hợp đồng bộ với các chính sách kinh tế vĩ mô khác nhằm giảm áp lực chi phí đầu vào cho doanh nghiệp.

Một trong những chính sách đáng chú ý là việc tiếp tục giảm 2% thuế giá trị gia tăng (VAT) đến hết năm 2026 đối với một số nhóm hàng hóa và dịch vụ. Chính sách này được kỳ vọng sẽ góp phần giảm giá thành sản phẩm, hỗ trợ sản xuất kinh doanh và ổn định mặt bằng giá.

Cùng với đó, nhiều mặt hàng và dịch vụ do Nhà nước quản lý giá cũng được điều chỉnh theo hướng hỗ trợ người dân như miễn học phí cho học sinh từ bậc mầm non đến hết THPT công lập từ năm học 2025-2026, giảm giá sách giáo khoa từ 5-20%, hay giảm giá dịch vụ hoa tiêu hàng hải cho tàu biển Việt Nam.

Ngân hàng Nhà nước cũng tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ theo hướng chủ động và linh hoạt nhằm hỗ trợ kiểm soát lạm phát.

Không để xảy ra tình trạng nâng khống, thao túng giá

Để ứng phó với nguy cơ lạm phát gia tăng do biến động giá nhiên liệu và hàng hóa toàn cầu, trong tháng 3 và tháng 4/2026, Bộ Tài chính đã tham mưu Chính phủ ban hành các văn bản chỉ đạo yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng cường quản lý, điều hành và bình ổn giá.

Các cơ quan chức năng được yêu cầu giám sát chặt chẽ hoạt động kê khai, niêm yết giá, bảo đảm công khai, minh bạch trong quá trình hình thành giá hàng hóa và dịch vụ.

Đặc biệt, Chính phủ nhấn mạnh việc phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi tăng giá bất hợp lý, đầu cơ, nâng khống giá bán, thao túng giá hoặc lợi dụng biến động thị trường để trục lợi.

Tập trung điều hòa cung cầu trong những tháng cuối năm

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, những tháng cuối năm 2026, kinh tế thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro do xung đột địa chính trị kéo dài, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng và sự thay đổi khó lường trong chính sách tiền tệ của các nền kinh tế lớn.

Các yếu tố này có thể tiếp tục tác động đến giá năng lượng, nguyên vật liệu đầu vào và tạo áp lực lên mặt bằng giá trong nước.

Tại Thông báo số 219/TB-VPCP ngày 29/4/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành và địa phương tăng cường theo dõi diễn biến cung cầu, giá cả các mặt hàng thiết yếu, đồng thời chủ động các giải pháp bảo đảm nguồn cung hàng hóa.

Bên cạnh đó, công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát thị trường sẽ tiếp tục được đẩy mạnh. Các cơ quan quản lý được yêu cầu sử dụng linh hoạt và hiệu quả các công cụ điều tiết giá theo quy định nhằm bình ổn thị trường, kiểm soát lạm phát, hỗ trợ sản xuất kinh doanh và ổn định đời sống người dân trong bối cảnh nhiều biến động của kinh tế thế giới.