Đề xuất bổ sung nguyên tắc bồi thường tối thiểu khi thu hồi đất

Đại biểu Nguyễn Bình Tân cho rằng dự thảo Luật Đất đai sửa đổi cần bổ sung nguyên tắc bồi thường tối thiểu, tương xứng với giá trị thực tế của đất bị thu hồi, giúp người dân có đủ điều kiện ổn định cuộc sống.

Sáng 29/10, góp ý vào dự án Luật Đất đai sửa đổi tại Quốc hội, đại biểu Nguyễn Bình Tân, Phó đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau, cho rằng một số quy định liên quan trực tiếp đến quyền lợi người dân vẫn chưa cụ thể, đặc biệt là chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất.

Theo đại biểu, đây là vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân, đồng thời dễ phát sinh khiếu nại, khiếu kiện và gây khó khăn trong việc tạo đồng thuận khi triển khai dự án. Dự thảo đã quy định các nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Điều 41 và bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất tại Điều 75, nhưng chưa xác lập mức bảo đảm tối thiểu để giá bồi thường tương quan hợp lý với giá trị thực tế của đất, khả năng tạo lập chỗ ở mới và khôi phục sinh kế.

Vì vậy, ông đề nghị bổ sung vào Điều 41 nguyên tắc bồi thường phải tương xứng với giá trị quyền sử dụng đất bị thu hồi, tiệm cận giá thực tế, đồng thời tính đến khả năng tạo lập nơi ở mới và khôi phục sinh kế của người dân. Việc xác định giá đất bồi thường không chỉ cần tuân thủ quy định của Nhà nước mà còn phải bảo đảm tính minh bạch, để người có đất bị thu hồi có thể kiểm tra căn cứ tính toán và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Ông đề nghị quy định rõ trách nhiệm công khai căn cứ xác định giá đất, dữ liệu so sánh, kết quả kiểm kê, phương án bồi thường và các khoản hỗ trợ. Người dân cần có quyền tiếp cận thông tin, phản hồi và yêu cầu xem xét khi có căn cứ cho rằng mức giá được xác định chưa phù hợp.

Đại biểu cũng kiến nghị nghiên cứu quy định trong luật mức bảo đảm tối thiểu về bồi thường, hỗ trợ và thời hạn chi trả, đồng thời giao Chính phủ quy định phương pháp, trình tự thực hiện cụ thể.

Bên cạnh giá bồi thường, ông Tân cho rằng chính sách thu hồi đất cần bảo đảm người dân có điều kiện ổn định cuộc sống sau khi di dời, tránh tình trạng quyền lợi trên giấy tờ không tương xứng với những tổn thất thực tế mà các gia đình phải gánh chịu.

Dự thảo quy định việc cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất đối với trường hợp phải bố trí tái định cư chỉ được tiến hành sau khi đã có khu tái định cư hoặc bố trí tạm cư theo phương án được phê duyệt. Đại biểu đánh giá đây là quy định có ý nghĩa bảo vệ người dân, song cho rằng việc cho phép bố trí tạm cư có thể chưa đủ nếu không kèm theo những điều kiện cụ thể.

Ông đề nghị bỏ cụm từ "hoặc bố trí tạm cư" tại khoản này. Trường hợp vẫn giữ phương án tạm cư, luật cần quy định rõ thời hạn, tiêu chuẩn chỗ ở, mức hỗ trợ thuê nhà, thời điểm bàn giao nơi ở chính thức, nguồn kinh phí và trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền nếu chậm bố trí tái định cư.

Theo ông, không thể coi tạm cư là giải pháp thay thế vô thời hạn cho tái định cư. Việc phải rời nơi ở cũ trong thời gian dài có thể khiến gia đình phát sinh chi phí thuê nhà, con cái phải chuyển trường, người lao động mất điều kiện làm ăn. Nếu khoản hỗ trợ không được điều chỉnh theo thời gian thực tế, thiệt hại của người dân không chỉ nằm ở tiền thuê nhà mà còn ở sự xáo trộn đời sống và sinh kế.

So với Luật Đất đai 2024, dự thảo trình Quốc hội không còn quy định phương pháp định giá đất theo nguyên tắc thị trường. Các nội dung về phương pháp định giá, trường hợp áp dụng giá đất cụ thể, Hội đồng thẩm định, quyền và nghĩa vụ của tổ chức tư vấn xác định giá đất cũng không được quy định chi tiết trong dự thảo luật.

Việc xác định nghĩa vụ tài chính và tiền bồi thường dự kiến dựa trên bảng giá đất và hệ số điều chỉnh. Bảng giá sẽ được xây dựng theo từng loại đất, khu vực và vị trí. Hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K), phản ánh mức tăng hoặc giảm so với bảng giá tại từng khu vực, vị trí, có tính đến điều kiện hạ tầng và quy hoạch.

Liên quan đến quyền lợi của người có đất bị thu hồi, Phó đoàn đại biểu tỉnh Vĩnh Long Nguyễn Thị Yến Nhi đề cập khoản 3 Điều 42 dự thảo, trong đó giữ cơ chế cho phép người dân nhận thêm khoản bồi thường nếu mức bồi thường trên một đơn vị diện tích thấp hơn mức giá thỏa thuận trung bình.

Theo đại biểu, quy định này cần được hoàn thiện về phương pháp tính giá trung bình, cách so sánh giữa các loại đất và nguồn dữ liệu kiểm chứng. Việc tính toán cần dựa trên diện tích và các giao dịch có thể kiểm tra, đồng thời phân nhóm đất có điều kiện sử dụng tương đồng.

Bà lưu ý cần ngăn ngừa tình trạng kê khai giá thấp hoặc sử dụng các giao dịch có liên quan làm giảm mức giá trung bình, từ đó ảnh hưởng đến quyền lợi của những người có đất bị thu hồi.

Đại biểu đề nghị công khai hồ sơ xác định tỷ lệ thỏa thuận, phương pháp tính khoản bồi thường bổ sung và nguồn kinh phí trước khi Hội đồng nhân dân xem xét quyết định. Nghị quyết thông qua cũng cần nêu rõ căn cứ thu hồi đất và cơ chế giám sát thực hiện.

Người chưa đồng thuận với việc thu hồi đất cần được bảo đảm quyền tiếp cận hồ sơ, yêu cầu giải trình và thực hiện quyền khiếu nại, khởi kiện theo quy định pháp luật.

Theo bà Nhi, việc tháo gỡ vướng mắc cho dự án cần đi cùng các điều kiện minh bạch và cơ chế bảo vệ quyền lợi của người sử dụng đất. Tỷ lệ thỏa thuận cao có thể là căn cứ để xem xét thu hồi phần đất còn lại, nhưng không nên trở thành điều kiện duy nhất quyết định việc áp dụng cơ chế này.

Quốc hội dự kiến bấm nút thông qua dự án Luật Đất đai sửa đổi vào ngày 21/11.