Đảo Kharg: "Gót chân Achilles" của Iran?

Sau các đòn không kích vào kho dầu tại Tehran, liên quân Mỹ - Israel đang chuyển hướng sang đảo Kharg – nơi xử lý hơn 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran. Việc vô hiệu hóa hòn đảo chiến lược này không chỉ làm tê liệt nền kinh tế Tehran mà còn là quân bài quyết định giúp ông Trump gây áp lực tối đa mà không cần sa lầy vào bộ chiến.

Cuộc đối đầu giữa Mỹ, Israel và Iran đang có dấu hiệu mở rộng sang lĩnh vực năng lượng. Những ngày gần đây, các cuộc không kích nhắm vào kho chứa dầu tại thủ đô Tehran đã làm dấy lên lo ngại rằng hạ tầng năng lượng của Iran đang trở thành mục tiêu mới.

Giới phân tích vì thế đặc biệt chú ý tới Kharg Island – nơi được coi là “huyết mạch dầu mỏ” của Iran. Một số nguồn tin quốc tế cho biết chính quyền của Donald Trump đang cân nhắc các phương án quân sự liên quan đến hòn đảo chiến lược này, trong khi một số chính trị gia Israel kêu gọi tấn công nhằm làm tê liệt nguồn thu dầu của Tehran.

Hòn đảo nhỏ nhưng giữ vai trò sống còn

Vị trí đảo Kharg.

Kharg nằm trên Persian Gulf, cách bờ biển Iran vài chục km. Với chiều dài chỉ khoảng 6 km và diện tích gần 20 km², hòn đảo này lại đóng vai trò trung tâm trong hệ thống xuất khẩu dầu của Iran suốt hơn nửa thế kỷ qua.

Dầu thô từ các mỏ lớn ở phía tây nam Iran được vận chuyển qua đường ống đến Kharg. Tại đây, các tàu chở dầu cỡ lớn cập cảng để đưa dầu ra thị trường quốc tế. Các cơ sở trên đảo có thể xử lý hàng triệu thùng dầu mỗi ngày.

Theo nhiều dữ liệu vận chuyển năng lượng, khoảng 90–95% lượng dầu xuất khẩu của Iran được trung chuyển qua Kharg, phần lớn bán sang các nước châu Á, đặc biệt là China.

Điều đó khiến Kharg trở thành mắt xích sống còn của nền kinh tế Iran. Nếu hòn đảo bị tê liệt hoặc phong tỏa, nguồn thu từ dầu mỏ – trụ cột ngân sách của Tehran – có thể bị gián đoạn chỉ trong thời gian ngắn.

Một mục tiêu chiến lược nhưng đầy rủi ro

Ý tưởng tấn công Kharg không phải mới. Trong cuộc khủng hoảng con tin năm 1979, chính quyền của Jimmy Carter từng cân nhắc phương án tấn công hòn đảo này để gây sức ép với Iran. Tuy nhiên kế hoạch cuối cùng bị hủy bỏ vì lo ngại phản ứng quốc tế và nguy cơ làm gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu.

Boong tàu chở dầu “Devon” khi chuẩn bị vận chuyển dầu thô từ đảo Kharg đến Ấn Độ. 

Một cuộc tấn công vào Kharg ngày nay cũng có thể tạo ra cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng. Bất kỳ sự gián đoạn nào đối với xuất khẩu dầu của Iran đều có thể đẩy giá dầu thế giới tăng mạnh.

Chính vì vậy, dù là mục tiêu chiến lược rõ ràng, Kharg vẫn được xem là quân bài đầy rủi ro trong mọi tính toán quân sự.

Điểm yếu trong cấu trúc năng lượng của Iran

Theo nhiều phân tích dữ liệu năng lượng, nền kinh tế Iran phụ thuộc quá lớn vào một điểm trung chuyển duy nhất. Hầu hết hoạt động xuất khẩu dầu đều phải đi qua Kharg trước khi rời Strait of Hormuz – tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới.

Bên cạnh đó, cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran cũng tập trung dày đặc tại khu vực phía bắc Vịnh Ba Tư. Tỉnh Bushehr là trung tâm sản xuất khí đốt lớn nhất của nước này, trong khi ngoài khơi là mỏ khí South Pars Gas Field, một trong những mỏ khí lớn nhất thế giới.

Toàn cảnh đảo Kharg và cảng dầu chiến lược của Iran.

Nhiều nhà máy lọc dầu lớn của Iran cũng nằm trong khu vực này. Sự tập trung dày đặc của hạ tầng năng lượng tạo thành một “vành đai dầu khí” quan trọng nhưng cũng dễ tổn thương nếu xảy ra xung đột kéo dài.

Iran từng lên kế hoạch phát triển cảng Jask trên biển Oman nhằm giảm phụ thuộc vào Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz. Tuy nhiên dự án này vẫn chưa hoàn thiện và chưa thể thay thế vai trò của Kharg.

Điều đó khiến Kharg và Hormuz trở thành hai điểm nghẽn chiến lược của Iran. Trong trường hợp xung đột bùng nổ, dòng chảy năng lượng toàn cầu có thể bị ảnh hưởng, nhưng thiệt hại trực tiếp và nhanh nhất có thể lại rơi vào chính nền kinh tế Tehran.

Nói cách khác, sự phụ thuộc quá lớn vào một hòn đảo nhỏ trên Vịnh Ba Tư có thể trở thành điểm yếu nghiêm trọng nhất của Iran trong mọi kịch bản chiến tranh.