Đã đến lúc "tháo gông", mở lối cho thị trường vàng

Hạn chót để Ngân hàng Nhà nước trình dự thảo sửa đổi Nghị định 24 về quản lý vàng đã trôi qua trong im lặng. Trong khi đó, thị trường vẫn mắc kẹt trong chiếc áo cơ chế cũ, còn giới doanh nghiệp và ngân hàng khẩn thiết mong chờ một nghị định mới – không chỉ để “cởi trói” cho dòng chảy vàng, mà còn để tháo gỡ thế bế tắc kéo dài hơn một thập kỷ.

Một trong những điểm then chốt trong Dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định 24/2012 là đề xuất chấm dứt tình trạng độc quyền nhập khẩu và sản xuất vàng miếng. Theo đó, các doanh nghiệp và tổ chức tín dụng đáp ứng điều kiện sẽ được phép tham gia thị trường một cách bình đẳng, từ khâu nhập khẩu vàng nguyên liệu đến sản xuất vàng miếng.

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết, hạn mức nhập khẩu vàng sẽ được tính toán cẩn trọng dựa trên nhiều yếu tố: kinh tế vĩ mô, mục tiêu điều hành tiền tệ, dự trữ ngoại hối và tình hình xuất nhập khẩu vàng.

TS. Nguyễn Minh Phong nhận định, việc cho phép nhập khẩu vàng nguyên liệu là cần thiết và mang tính chiến lược. Đây không chỉ là “chìa khóa” thúc đẩy sản xuất vàng miếng mà còn mở đường cho ngành vàng trang sức – lĩnh vực mà Việt Nam từng bị “trói tay” suốt nhiều năm qua vì thiếu nguyên liệu. Dẫn chứng từ Thái Lan, ông Phong cho biết nước này đã đạt kim ngạch xuất khẩu trang sức gần 9 tỷ USD trong năm 2023 – một con số cho thấy dư địa tăng trưởng rất lớn nếu Việt Nam khai thông đúng hướng.

TS. Nguyễn Trí Hiếu cũng nhấn mạnh, việc tăng cung vàng sẽ góp phần phá thế độc quyền, mở rộng thị trường và kéo giá vàng trong nước sát hơn với giá thế giới. Khi cung được nới, vàng sẽ không còn là “tài sản khan hiếm”, từ đó giảm tâm lý đầu cơ, tích trữ.

Dự thảo còn đề xuất hàng loạt biện pháp minh bạch hóa thị trường: yêu cầu xác định danh tính người mua, chuyển khoản với giao dịch từ 20 triệu đồng, ghi nhận số sê-ri vàng trên hóa đơn... Những quy định này được kỳ vọng sẽ siết chặt kiểm soát, chống rửa tiền và hạn chế sử dụng vàng cho mục đích phi pháp.

Sàn vàng: Cần nhưng không vội

Hiệp hội Kinh doanh vàng đề xuất NHNN nên tính đến việc thiết lập các công cụ phái sinh như vàng kỳ hạn, chứng chỉ vàng và đặc biệt là sàn giao dịch vàng quốc gia – nhằm tăng thanh khoản và thu hẹp chênh lệch giá trong nước - quốc tế.

Ông Huỳnh Trung Khánh, đại diện Hội đồng Vàng thế giới, cho rằng với quốc gia tiêu thụ vàng lớn như Việt Nam, việc thành lập sàn vàng là “cần kíp”. Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Minh Phong, bài học từ giai đoạn sàn vàng tự phát trước đây vẫn còn nguyên giá trị. Nếu không kiểm soát chặt, sàn vàng có thể trở thành công cụ đầu cơ, gây bất ổn tỷ giá và tài chính vĩ mô. TS. Hiếu cũng cảnh báo rằng chỉ nên triển khai sàn vàng theo mô hình hàng hóa, tránh xa các hình thức giao dịch chứng chỉ đầy rủi ro.

Dự thảo hiện chưa đề cập đến sàn vàng, nhưng NHNN cho biết sẽ nghiên cứu cơ chế pháp lý phù hợp trong tương lai, phối hợp với các bộ ngành để bổ sung vàng vào danh mục hàng hóa được phép giao dịch tại Sở Giao dịch hàng hóa quốc gia.

Không "vàng hóa" nền kinh tế

Một số ngân hàng đề xuất được phát hành chứng chỉ sở hữu vàng và cho phép giao nhận vật chất vào thời điểm sau, đồng thời đề nghị hợp pháp hóa hoạt động huy động – cho vay vàng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc này tiềm ẩn nguy cơ “vàng hóa nền kinh tế” – một điều NHNN kiên quyết tránh.

Về dịch vụ giữ hộ vàng, NHNN cam kết sẽ sớm hoàn thiện quy định để đảm bảo an toàn và minh bạch. Đồng thời, cũng đang xem xét sửa đổi Thông tư 02/2016 về bảo quản tài sản trong hệ thống ngân hàng.

Giữ thế cân bằng trong điều hành

Dù mở cửa thị trường là xu hướng tất yếu, song NHNN cũng phải cân nhắc kỹ lưỡng. Với dự trữ ngoại hối hiện chỉ ở mức 80 tỷ USD – tương đương chưa tới 2,5 tháng nhập khẩu, trong khi khuyến nghị của IMF là tối thiểu 3 tháng – việc nhập khẩu vàng có thể tạo thêm áp lực lên cán cân thanh toán và tỷ giá.

Trong bối cảnh đồng USD hạ nhiệt nhưng VND vẫn mất giá, việc tính toán hạn ngạch nhập khẩu vàng cần sự thận trọng cao độ. Chính sách tiền tệ, tự thân nó, không thể đáp ứng mọi kỳ vọng, nhưng nhiệm vụ kép – vừa ổn định tỷ giá, vừa bình ổn thị trường vàng – là điều NHNN buộc phải đảm nhiệm. Và để làm được điều đó, vai trò của NHNN cần chuyển từ “người chơi chính” thành “nhạc trưởng điều phối” – tạo sân chơi minh bạch, nhưng không trực tiếp can thiệp vào từng bước đi của thị trường.