Cú sốc Hormuz chưa đủ đẩy dầu lập đỉnh?

Từ việc Mỹ xả kho khẩn cấp cho đến cuộc rút lui chiến lược của Trung Quốc, thế giới đã chứng minh một quy luật vĩ mô đanh thép: Khi giá năng lượng vượt quá sức chịu đựng, người tiêu dùng sẽ tự tay bóp nghẹt thị trường.

Khi eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới – bị phong tỏa hồi đầu tháng 3, thị trường lập tức rơi vào trạng thái báo động. Khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày không thể rời Trung Đông, tạo nên cú sốc nguồn cung được đánh giá nghiêm trọng nhất lịch sử.

Giá dầu Brent nhanh chóng vượt 120 USD/thùng, có thời điểm tiến sát 140 USD. Nhiều tổ chức từng dự báo "vàng đen" có thể leo lên mốc 200 USD/thùng, kéo theo làn sóng lạm phát và nguy cơ suy thoái toàn cầu.

Tuy nhiên, kịch bản đó đã không xảy ra.

Sau hơn ba tháng biến động, giá dầu hiện dao động quanh 93-96 USD/thùng. Thực tế này cho thấy thị trường năng lượng đang chịu tác động bởi nhiều yếu tố hơn là chỉ riêng câu chuyện nguồn cung.

Nỗ lực giải cứu từ nguồn cung dự phòng

Ngay sau khi khủng hoảng nổ ra, Mỹ và nhiều quốc gia sản xuất dầu lớn đã kích hoạt hàng loạt biện pháp khẩn cấp.

Xuất khẩu dầu và nhiên liệu của Mỹ tăng thêm hơn 2 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, các nhà sản xuất ngoài OPEC như Brazil, Canada và Guyana cũng đồng loạt tăng sản lượng.

Mỹ đồng thời mở van Kho Dự trữ Dầu chiến lược (SPR), cam kết giải phóng tới 172 triệu thùng dầu nhằm hạ nhiệt thị trường. Saudi Arabia và UAE cũng khẩn trương tái định tuyến vận chuyển để giảm áp lực thiếu hụt.

Những biện pháp này giúp bù đắp một phần nguồn cung bị mất và ngăn thị trường rơi vào trạng thái hoảng loạn kéo dài.

Lực cầu mới là yếu tố quyết định

Tuy nhiên, nguồn cung bổ sung chỉ giải quyết được một phần vấn đề.

Nguyên nhân lớn nhất khiến giá dầu không thể bứt phá lên 200 USD/thùng nằm ở sự suy giảm nhu cầu tiêu thụ trên toàn cầu.

Khi dầu tiến sát mốc 120 USD/thùng, chi phí vận tải và sản xuất đồng loạt tăng mạnh. Doanh nghiệp buộc phải cắt giảm hoạt động, còn người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu trước áp lực giá cả leo thang.

Theo dữ liệu mới nhất, thay vì tăng trưởng như kỳ vọng, nhu cầu dầu thế giới đã giảm khoảng 420.000 thùng/ngày. Đây là sự điều chỉnh mạnh cho thấy giá năng lượng cao đang tự làm suy yếu chính thị trường tiêu thụ của mình.

Đặc biệt, Trung Quốc – động lực tiêu thụ dầu lớn nhất thế giới – bất ngờ giảm mạnh nhập khẩu. Lượng dầu nhập về trong tháng 5 giảm gần 40% so với mức trung bình năm trước.

Sự phát triển của xe điện, xu hướng thay thế nhiên liệu truyền thống và việc Bắc Kinh tạm dừng tích trữ dầu chiến lược đã khiến lực cầu toàn cầu suy yếu đáng kể.

Doanh nghiệp dầu khí phân hóa mạnh

Khủng hoảng Hormuz cũng tạo ra những bức tranh trái ngược trong ngành năng lượng.

Các doanh nghiệp khai thác dầu vẫn có lãi nhờ giá dầu cao, nhưng phải đối mặt nguy cơ doanh thu giảm nếu nhu cầu tiếp tục suy yếu.

Ngược lại, nhóm doanh nghiệp hạ tầng như kho chứa, cảng biển và đường ống vận chuyển gần như không chịu tác động lớn do doanh thu chủ yếu đến từ hợp đồng dài hạn.

Đáng chú ý nhất là ngành vận tải dầu. Giá cước tàu tăng phi mã đã giúp các hãng vận tải thu về lợi nhuận kỷ lục. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo sự bùng nổ đơn hàng đóng tàu mới có thể tạo ra tình trạng dư cung khi thị trường trở lại bình thường.

Mối lo lớn nhất vẫn ở phía trước

Dù giá dầu đã hạ nhiệt, rủi ro vẫn chưa biến mất.

Các kho dự trữ dầu chiến lược trên thế giới đang giảm nhanh. Tồn kho tại Mỹ đã xuống mức thấp nhất nhiều năm, khiến thị trường mất dần lớp đệm bảo vệ trước các cú sốc mới.

Hiện tâm điểm của giới đầu tư không còn là Hormuz mà là sức khỏe của nền kinh tế toàn cầu. Nếu nhu cầu phục hồi mạnh trong khi nguồn dự trữ tiếp tục cạn kiệt, thị trường dầu hoàn toàn có thể đối mặt với một đợt biến động lớn khác.

Sau cú sốc nguồn cung lịch sử, bài học lớn nhất được rút ra là giá dầu không chỉ phụ thuộc vào lượng dầu bị thiếu hụt, mà còn phụ thuộc vào khả năng hấp thụ của nền kinh tế thế giới. Khi người tiêu dùng không còn đủ sức mua, ngay cả một cuộc khủng hoảng năng lượng quy mô lớn cũng khó có thể đẩy giá dầu lên những đỉnh cao mới.