“Chuyển đổi cây hoa sữa không thể chỉ dựa vào cảm xúc”

Việc di chuyển cây hoa sữa cần dựa trên đánh giá khoa học về mức độ ảnh hưởng đến người dân, mật độ trồng và giá trị cảnh quan, thay vì chỉ dựa vào cảm nhận về mùi hương, theo các chuyên gia.

Hà Nội đang rà soát những tuyến phố trồng hoa sữa quá dày, đặc biệt tại khu dân cư, gần trường học, bệnh viện và những nơi người dân phản ánh mùi hoa ảnh hưởng đến sinh hoạt. Chính quyền cơ sở sẽ lấy ý kiến cư dân để lựa chọn phương án giữ nguyên, cắt tỉa chùm hoa hoặc di chuyển một phần cây, thay thế bằng loài phù hợp.

Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ cho rằng việc Hà Nội lắng nghe phản ánh và xem xét điều chỉnh cây hoa sữa là cần thiết. Hoa sữa gắn với ký ức, văn hóa và cảnh quan Thủ đô, nhưng giá trị biểu tượng không thể là lý do để bỏ qua những bất tiện mà người dân phải chịu đựng. "Trước hết phải nghĩ đến sức khỏe của người dân, bảo vệ sức khỏe của nhân dân trước", ông Hạ nói.

Theo ông, mùi hoa sữa có thể dễ chịu khi cây được trồng thưa trong không gian thoáng đãng, nhưng trở nên quá nồng nếu nhiều cây tập trung trên một đoạn phố hẹp, sát nhà dân. Khi đó, hương hoa có thể gây khó chịu, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt của những người sống xung quanh. Vấn đề vì thế không nằm ở việc nên giữ hay bỏ hoa sữa, mà là giữ bao nhiêu cây, ở đâu, để vừa bảo tồn cảnh quan, vừa không ảnh hưởng đến đời sống cư dân.

"Nếu trong phạm vi nhỏ như một dãy phố mà có mười mấy cây thì phải tính toán thay thế. Thành phố có thể giữ lại hai đến ba cây đẹp nhất và thay đổi những cây còn lại để tránh tác động tiêu cực", ông Hạ nêu ví dụ.

Tuy nhiên, ông lưu ý không nên lấy phản ánh về mùi hương làm căn cứ duy nhất để quyết định di chuyển cây. Thành phố cần có đánh giá khoa học về mức độ ảnh hưởng, đặc điểm sinh trưởng của hoa sữa, đồng thời tham khảo chuyên gia văn hóa để xác định những giá trị cảnh quan cần bảo tồn.Cùng quan điểm, đại biểu Tạ Đình Thi, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, cho rằng Hà Nội không nên vội vàng loại bỏ những cây hoa sữa đã trưởng thành. Giải pháp trước mắt là xác định những nơi trồng quá dày để cắt tỉa, điều chỉnh mật độ hoặc di chuyển một phần cây.

Theo ông, cây xanh đô thị không chỉ có giá trị cảnh quan mà còn là tài sản được hình thành qua nhiều năm chăm sóc, đầu tư. Một cây lớn phải mất nhiều thời gian mới trưởng thành, vì vậy cần tính toán kỹ phương án bảo tồn hoặc di chuyển để tránh lãng phí. "Nếu tính toán về lâu dài thì phải cố gắng giữ được những cây to", ông nói.

Ông Thi cho rằng mỗi tuyến phố cần được xem xét theo điều kiện thực tế, từ chiều rộng đường, khoảng cách đến nhà dân đến mật độ và đặc điểm cây trồng. Những nơi hoa sữa không gây ảnh hưởng lớn có thể tiếp tục giữ lại, trong khi các khu vực trồng quá dày cần điều chỉnh để giảm tác động đến cư dân.

Việc thay thế cũng không đơn giản là đưa một loài cây khác vào chỗ hoa sữa. Cây mới phải phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng, không gian đô thị và đặc trưng cảnh quan từng khu vực. "Thành phố cần xem lại cách lựa chọn và bố trí cây xanh, nhất là tại các khu đô thị mới. Nếu ngay từ khâu quy hoạch đã tính toán đúng loài cây, mật độ và khoảng cách với công trình dân sinh, Hà Nội có thể tránh phải di chuyển, thay thế cây khi khu dân cư đã hình thành", Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nêu quan điểm.

Không để quy hoạch cây xanh chỉ nằm trên giấy

Nhìn rộng hơn, ông Đào Ngọc Nghiêm, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội, cho rằng những tranh luận về hoa sữa cho thấy khoảng cách giữa định hướng quy hoạch cây xanh và thực tế sử dụng không gian đô thị.

Theo ông, Hà Nội đã nhiều lần nghiên cứu, tổ chức hội thảo về quy hoạch cây xanh, nhưng những bất cập trong lựa chọn loài cây và bố trí mật độ vẫn tồn tại. Khi cây đã trưởng thành, khu dân cư đông đúc, việc khắc phục trở nên tốn kém và phức tạp hơn nhiều so với tính toán từ đầu.

Hà Nội có khoảng 180 loài cây xanh, tạo nên hệ thống cảnh quan đa dạng, mang giá trị lịch sử, văn hóa và môi trường. Tuy nhiên, không phải loài cây nào cũng phù hợp với mọi không gian. Một loài có thể phát huy giá trị trong công viên hoặc trên tuyến đường rộng nhưng lại gây bất tiện khi trồng dày sát nhà dân.

Với hoa sữa, ông Nghiêm cho rằng cần đánh giá đồng thời mật độ, vị trí, đặc điểm không gian và mức độ ảnh hưởng thực tế. Các tuyến phố thương mại, khu dân cư đông đúc hay những không gian mở không thể áp dụng cùng một cách bố trí cây xanh.

Quy hoạch vì vậy phải xác định rõ tuyến phố nào phù hợp với loài cây nào, mật độ bao nhiêu, cần giữ lại những cây nào và khu vực nào phải điều chỉnh. Đặc trưng cảnh quan cần được hình thành trên cơ sở nghiên cứu, thay vì áp dụng máy móc một mô hình cho nhiều tuyến đường.

Theo ông, điều Hà Nội còn thiếu không phải những định hướng chung về phát triển cây xanh, mà là kế hoạch thực hiện cụ thể cho từng khu vực, gắn với nguồn lực và trách nhiệm triển khai. Nếu không giải quyết được vấn đề này, việc di chuyển hoa sữa hiện nay khó ngăn những bất cập tương tự xuất hiện trong tương lai.

Ưu tiên ý kiến người trực tiếp chịu ảnh hưởng

Bên cạnh căn cứ khoa học, cả ba chuyên gia đều cho rằng quyết định giữ hay di chuyển hoa sữa phải có sự tham gia thực chất của cư dân, đặc biệt là những hộ sống sát các hàng cây.

Ông Tạ Văn Hạ nhấn mạnh cần lắng nghe trước hết những người chịu ảnh hưởng trực tiếp, thay vì chỉ dựa vào ý kiến chung của cộng đồng. Tuy nhiên, phản ánh của người dân phải được đối chiếu với đánh giá chuyên môn để lựa chọn phương án phù hợp, tránh quyết định cực đoan theo hướng giữ nguyên hoặc loại bỏ hàng loạt.

Đại biểu Tạ Đình Thi đề xuất Hà Nội kết hợp họp dân với lấy ý kiến qua nền tảng số như iHanoi. Trước khi tham vấn, chính quyền cần công khai hiện trạng cây xanh, những tác động được ghi nhận và các phương án xử lý để cư dân có đủ thông tin lựa chọn.

Theo ông Đào Ngọc Nghiêm, kết quả lấy ý kiến phải được đưa vào kế hoạch điều chỉnh cây xanh cụ thể, đồng thời kế thừa những nghiên cứu quy hoạch đã có. Việc di chuyển cây cần gắn với phương án trồng thay thế và bảo tồn cảnh quan, thay vì chỉ xử lý những điểm đang có nhiều phản ánh.

Các chuyên gia cho rằng Hà Nội cần giải quyết đồng thời hai yêu cầu: giảm ảnh hưởng của hoa sữa đến sinh hoạt người dân và gìn giữ những hàng cây có giá trị. Điều đó đòi hỏi đánh giá từng tuyến phố, lựa chọn đúng cây cần giữ, cây cần di chuyển và có phương án thay thế phù hợp, thay vì quyết định chỉ theo cảm xúc yêu hay ghét mùi hoa sữa