Chính phủ Mỹ tê liệt, ‘bóng ma’ 2018 phủ bóng kinh tế

Chính phủ Mỹ chính thức đóng cửa từ 1/10 do bế tắc ngân sách giữa hai đảng, tái hiện “bóng ma” 2018. Hơn 750.000 nhân viên liên bang bị ảnh hưởng, kinh tế đối diện nguy cơ thiệt hại hàng tỷ USD, từ tiêu dùng, du lịch đến đầu tư, trong khi chưa có lối thoát rõ ràng cho khủng hoảng chính trị này.

Không đạt được thỏa thuận gia hạn ngân sách, Quốc hội và Nhà Trắng đã cùng nhau đẩy chính phủ Mỹ vào cảnh đóng cửa từ nửa đêm 1/10, khơi lại nỗi ám ảnh từng làm rung chuyển nền kinh tế.

Đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump tuy nắm quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, song vẫn cần sự đồng thuận của Đảng Dân chủ để thông qua dự luật ngân sách tại Thượng viện – nơi yêu cầu tối thiểu 60 phiếu thuận. Thế nhưng, chỉ vài giờ trước hạn chót, cả hai đề xuất của Cộng hòa và Dân chủ đều bị bác bỏ, khiến thế bế tắc không lối thoát.

Đây là lần đầu tiên chính phủ Mỹ phải đóng cửa kể từ năm 2018, thời điểm diễn ra đợt tê liệt kéo dài kỷ lục 34 ngày dưới nhiệm kỳ đầu của ông Trump. Hiện, chưa có dấu hiệu cho thấy cuộc đối đầu chính trị lần này sẽ sớm tìm được lối ra, khi hai đảng tiếp tục rơi vào vòng xoáy bất đồng sâu sắc.

750.000 nhân viên liên bang lao đao

Trong giai đoạn chính phủ đóng cửa, khoảng 750.000 nhân viên liên bang sẽ buộc phải nghỉ việc tạm thời mỗi ngày, không được trả lương. Ngay cả những vị trí thiết yếu như an ninh hàng không (TSA), kiểm soát không lưu, lực lượng thực thi pháp luật và quân nhân vẫn phải làm việc trong cảnh “tay trắng”. Điều gây phẫn nộ là trong khi hàng trăm nghìn người lao động mất thu nhập, các nghị sĩ và Tổng thống vẫn đều đặn nhận lương theo quy định. Dù sau khi chính phủ mở cửa, toàn bộ lương sẽ được truy lĩnh, song riêng khoản chi bồi thường cho số nhân viên nghỉ việc tạm thời đã tiêu tốn khoảng 400 triệu USD từ tiền thuế của người dân.

Tổn thất kinh tế trực tiếp và gián tiếp

Theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO), cứ mỗi tuần chính phủ đóng cửa, tăng trưởng GDP thực của Mỹ có thể giảm 0,1 – 0,2 điểm phần trăm. Trong đợt 2018–2019, nền kinh tế Mỹ đã mất vĩnh viễn khoảng 3 tỷ USD giá trị sản xuất. Tác động tức thì rõ nhất là tiêu dùng suy giảm: hàng trăm nghìn người lao động không lương buộc phải thắt chặt chi tiêu, ảnh hưởng trực tiếp đến dịch vụ, bán lẻ, du lịch và nhà hàng. Tâm lý bất ổn còn khiến cả người dân lẫn doanh nghiệp e ngại đầu tư và chi tiêu, tạo ra hiệu ứng dây chuyền kéo dài.

Ngành du lịch đặc biệt chịu thiệt hại nặng. Hiệp hội Du lịch Mỹ ước tính ngành này có thể mất tới 1 tỷ USD mỗi tuần nếu khủng hoảng kéo dài, do tình trạng hủy và hoãn chuyến bay khi nhân viên an ninh và kiểm soát không lưu bị ảnh hưởng. Cơ quan Hàng không Liên bang (FAA) cảnh báo khoảng 11.000 nhân viên có thể bị buộc nghỉ, khiến việc đào tạo và cấp phép kiểm soát viên không lưu đình trệ, đe dọa trực tiếp năng lực vận tải hàng không.

Nguy cơ lan rộng tới đầu tư và ngân sách

Doanh nghiệp cũng không tránh khỏi vòng xoáy. Các dự án phụ thuộc giấy phép và phê duyệt liên bang bị đình trệ, nhiều kế hoạch đầu tư phải hoãn lại. Nhà thầu cung cấp dịch vụ cho chính phủ đối diện nguy cơ đứt gãy dòng tiền khi các khoản thanh toán bị ngưng trệ. Đồng thời, chi phí truy lĩnh lương cho nhân viên liên bang và thất thu phí, lệ phí càng làm ngân sách thêm gánh nặng.

Nếu tình trạng kéo dài, Mỹ còn đối mặt nguy cơ bị các tổ chức quốc tế hạ bậc tín nhiệm, khiến chi phí vay mượn của cả chính phủ lẫn doanh nghiệp tăng cao.

Trong khi cả hai đảng vẫn kiên cố giữ lập trường và chưa có dấu hiệu nhượng bộ, viễn cảnh tìm được giải pháp sớm dường như xa vời. Giới chuyên gia cảnh báo, nếu đóng cửa chỉ diễn ra trong vài ngày, kinh tế Mỹ có thể hồi phục nhanh. Nhưng nếu kéo dài hàng tuần, thậm chí hàng tháng, cú sốc lần này sẽ lan tỏa sâu rộng và để lại những tổn thất khó có thể bù đắp.