Chi phí sinh hoạt áp lực với người Pháp thế nào?

Vật giá tăng nhanh hơn tiền lương, chênh lệch mức sống giữa các tầng lớp ngày càng rộng, góp phần khiến người Pháp xuống đường.

Trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng vọt, chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của người dân Pháp.

Kể từ khi Tổng thống Emmanuel Macron nhậm chức năm 2017, giá cả tại Pháp đã tăng 23,4%, chủ yếu do ba đợt tăng mạnh. Đợt đầu xuất hiện năm 2018, bắt nguồn từ giá nhiên liệu tăng cao, châm ngòi cho phong trào biểu tình "Áo vàng". Ngoài ra, giá thực phẩm và thuốc lá cũng tăng sau các đợt nâng thuế.

Đợt tăng thứ hai diễn ra giai đoạn 2021-2023, xuất phát từ sự phục hồi không đồng đều của kinh tế toàn cầu hậu Covid-19, kết hợp cú sốc giá năng lượng do chiến sự Ukraine và đà tăng của giá ngũ cốc thế giới.

Và đợt gần nhất bắt đầu từ tháng 3, bởi "giá dầu và khí đốt tăng vọt sau khi xung đột bùng phát tại Trung Đông", theo ông Clément Bortoli, Trưởng bộ phận Dự báo kinh tế thuộc Viện Thống kê và Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Pháp (INSEE).

Giá thực phẩm tươi sống cũng tăng mạnh từ đầu mùa hè, do ảnh hưởng của các đợt nắng nóng và hạn hán. Theo INSEE, giá các mặt hàng thực phẩm khác sẽ còn tăng tiếp, bởi chi phí đầu vào của nông dân, như nhiên liệu và phân bón, thường mất khoảng 10 tháng mới lan tỏa đến người tiêu dùng.

Tiền lương tăng trưởng không đồng đều

Vật giá leo thang nhưng tốc độ tăng lương không theo kịp lạm phát. Tính từ 2017, giá cả đã tăng 23,4%, cơ bản xóa sạch mức tăng 22,8% của tiền lương. Đằng sau xu hướng chung còn tồn tại những khác biệt đáng kể giữa các khu vực kinh tế.

Ở khu vực tư nhân, theo số liệu INSEE công bố hồi tháng 7, tiền lương thực nhận sau điều chỉnh theo lạm phát, tăng ở khoảng một phần ba số nhóm nghề nghiệp và vị trí công việc trong giai đoạn 2019-2024.

Mức tăng chủ yếu tập trung ở nhân viên, lao động chân tay và nhân viên y tế. Ngược lại, cấp quản lý, lực lượng có trình độ chuyên môn trung cấp (không bao gồm ngành y tế) chứng kiến tiền lương thực tế giảm.

Tại khu vực công, tình hình đặc biệt nghiêm trọng khi chính phủ dự kiến tiếp tục đóng băng hệ số lương năm 2027, đánh dấu năm thứ tư liên tiếp không điều chỉnh. Kể từ 2017, hệ số này chỉ tăng 5,7%, thấp hơn nhiều lạm phát 22,9%.

Khoảng cách giữa tăng lương và lạm phát khiến công việc trong khu vực công tại Pháp ngày càng kém hấp dẫn. Tình trạng này đặc biệt rõ rệt ở nhóm giáo viên, vốn ít có khoản thưởng và cơ hội làm thêm giờ để bù đắp thu nhập. Do đó, tăng lương cho giáo viên đã trở thành chủ đề lớn trước thềm bầu cử tổng thống.

Chênh lệch mức sống đáng kể

Bất bình đẳng tại Pháp đã lên "mức cao nhất" trong gần 30 năm thống kê, theo nhận định của INSEE hồi tháng 7. Để kết luận, các chuyên gia thống kê sử dụng chỉ số mức sống, tính toán các nguồn thu nhập từ lao động, tài sản và trợ cấp xã hội của hộ gia đình.

Bất bình đẳng thể hiện qua phân hóa giữa các tầng lớp xã hội. Nhóm 20% dân số có mức sống cao nhất chiếm 38,8% tổng mức sống cả nước, nhờ bất động sản và tài sản tài chính.

Mức sống cũng khác biệt theo độ tuổi. Những người từ 50 đến 64 tuổi có mức sống trung bình 2.466 euro mỗi tháng, cao hơn 14% so với nhóm 18-29 tuổi. Một phần do người lớn tuổi ít chi tiêu hơn khi con cái đã ra ở riêng trong khi đã tích lũy được nhiều tài sản hơn, đặc biệt là bất động sản.

Chênh lệch cũng đáng kể tùy theo tình trạng việc làm. Người thất nghiệp có mức sống chỉ 1.628 euro mỗi tháng, thấp hơn 27% so với mức chung là 2.228 euro. Mức sống kém nhất (chỉ 1.578 euro mỗi tháng) là những người không tham gia hoạt động kinh tế nhưng không thuộc nhóm thất nghiệp, nghỉ hưu.

Họ chủ yếu là sinh viên, cũng là lực lượng khởi xướng các cuộc tuần hành trong bối cảnh kinh tế đang xấu đi. Theo INSEE, tỷ lệ thất nghiệp tại Pháp tăng lên 8,3% trong quý II, tương đương 2,7 triệu người. Riêng nhóm thanh niên 15-24 tuổi, tỷ lệ thất nghiệp lên tới 21,6%.

Giáo sư Douglas Yates tại Trường Sau đại học Mỹ ở Paris cho rằng tình trạng bất ổn leo thang tại Pháp bắt nguồn từ "sự cộng hưởng của nhiều yếu tố khác nhau". "Đây là một cơn bão đã phát triển thành siêu bão", ông bình luận.

Ban đầu, sinh viên tuần hành để yêu cầu cải thiện điều kiện học tập, như sửa chữa cơ sở vật chất xuống cấp và lắp đặt thêm điều hòa trong lớp. Tiếp đến, những người khác cũng xuống đường vì bất bình vật giá leo thang và phúc lợi xã hội giảm, do chính phủ phải "thắt lưng buộc bụng" để xử lý núi nợ công 3.600 tỷ euro. "Ba lực lượng này hội tụ, tạo thành cơn siêu bão mất kiểm soát", Yates nói.

Nỗ lực tìm cách giảm áp lực chi tiêu cho người dân, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đến thăm Kuwait hôm 19/10, trong khuôn khổ chuyến công du vùng Vịnh. Ông cho biết chuyến đi nhằm góp phần bảo đảm nguồn cung nhiên liệu và giảm bớt áp lực kinh tế, vốn là nguyên nhân khiến ngày càng nhiều người biểu tình.