24HMONEY đã kiểm duyệtChạy đua với thời gian khi 'cỗ xe' tăng trưởng kiểu cũ và nguy cơ 'chưa giàu đã già'
Để chạm tay vào giấc mơ quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam không thể hài lòng với những bước đi bình thường mà phải bứt tốc với mức tăng trưởng hai con số. Tuy nhiên, con đường này đang bị ngáng trở bởi ba rào cản lớn: Dân số già hóa nhanh, áp lực thời gian và động cơ tăng trưởng kiểu cũ đã tới hạn.
Cỗ xe kinh tế và giấc mơ thu nhập cao
Theo báo cáo mới nhất từ Công ty Chứng khoán Mirae Asset (MASVN), bức tranh kinh tế Việt Nam giai đoạn 2015-2025 (loại trừ biến động đại dịch) đã ghi nhận những gam màu sáng với tốc độ tăng trưởng GDP trung bình đạt khoảng 7%.
Đặc biệt, năm 2025 được ghi nhận là một dấu mốc lịch sử khi GDP tăng trưởng ấn tượng 8,02% (mức cao thứ hai sau năm 2022). Quy mô nền kinh tế chính thức chạm mốc 6,76 triệu tỷ đồng, đưa GDP bình quân đầu người vượt ngưỡng mục tiêu 5.000 USD.
Tuy nhiên, đằng sau những con số lạc quan đó là ba thách thức sống còn mà Việt Nam buộc phải đối mặt:
Cuộc đua với cơ cấu dân số: Việt Nam được dự báo sẽ chính thức bước vào thời kỳ dân số già vào năm 2038, sớm hơn nhiều so với dự tính. Nguy cơ "chưa giàu đã già" đang hiển hiện rõ rệt.
Cuộc đua với thời gian: Chỉ còn 20 năm để thực hiện cú nhảy vọt trở thành quốc gia thu nhập cao.
Động cơ cũ kỹ: Mô hình tăng trưởng dựa trên thâm dụng vốn và lao động giá rẻ đã không còn phù hợp để tạo ra sự bứt phá thần tốc.
Thoát bẫy "Động cơ cũ": Tăng trưởng phải đi vào chiều sâu
Suốt giai đoạn 2011-2024, nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng dựa nhiều vào việc bơm vốn đầu tư để bù đắp sự thiếu hụt năng suất. Lao động giá rẻ - vốn là "vũ khí" thu hút FDI - nay lại trở thành điểm yếu khi không tạo ra giá trị gia tăng cao.
Nếu dân số già hóa nhanh chóng, Việt Nam sẽ mất đi cả hai động lực: lao động dồi dào và khả năng tích lũy vốn. Điều này đặt ra mệnh lệnh cấp thiết: Phải thay "động cơ" cho cỗ xe kinh tế. Từ tăng trưởng theo chiều rộng (số lượng), chúng ta phải chuyển sang chiều sâu (chất lượng), lấy Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm trung tâm.
Theo Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị (năm 2025), mục tiêu đến năm 2030, TFP phải đóng góp trên 55% vào tăng trưởng GDP. Để đạt được điều này, Chính phủ đang dồn lực cải cách thể chế, thúc đẩy chuyển đổi số và tái cơ cấu doanh nghiệp. Nhưng đó là câu chuyện dài hơi. Còn trong ngắn hạn, chìa khóa nằm ở đâu?
Đầu tư công: Vốn mồi cho sự bứt phá
Các chuyên gia của MASVN chỉ ra rằng, kinh nghiệm từ các quốc gia vượt bẫy thu nhập trung bình thành công cho thấy: Họ không bao giờ bỏ rơi đầu tư công. Đây chính là nguồn "vốn mồi" dẫn dắt cuộc chơi.
Năm 2025, tổng vốn Nhà nước đạt 1,2 triệu tỷ đồng, trong đó đầu tư công chiếm ưu thế với 775 nghìn tỷ đồng (tăng 17,2% so với 2024). Dòng vốn khổng lồ này tập trung vào việc hiện đại hóa hạ tầng, giúp giảm chi phí logistics và tạo nền tảng để thu hút nguồn lực xã hội.
Hiệu quả là nhãn tiền: Mỗi đồng vốn đầu tư công năm 2025 đã kích hoạt và huy động được tới 3,84 triệu tỷ đồng vốn tư nhân, chiếm gần 75% tổng vốn đầu tư toàn xã hội.
"Có thể mọi người chưa cảm nhận hết sự chuyển dịch của môi trường đầu tư kinh doanh, nhưng khoảng 2-3 năm nữa, mọi người sẽ thấy một Việt Nam rất khác so với bây giờ" - Ông Trần Ngọc Báu, CEO WiGroup nhận định.
Cần cơ cấu lại dòng vốn: Đừng chỉ đổ tiền vào đường sá
Tuy nhiên, bài toán đầu tư công không chỉ dừng lại ở số lượng ("lượng") mà còn cần sự tinh tế về chất lượng ("chất").
TS. Cấn Văn Lực, Ủy viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia, đưa ra một góc nhìn đáng suy ngẫm. Trong 5 năm qua, Việt Nam dành tới 6-7% GDP cho đầu tư công (mức cao nhất châu Á), nhưng 80% số đó đổ vào hạ tầng giao thông (cầu đường, bến bãi), chỉ còn lại vỏn vẹn 20% cho các lĩnh vực "phần mềm" như khoa học công nghệ, y tế, giáo dục và chuyển đổi xanh.
"Liệu đầu tư kết cấu hạ tầng chiếm tới 80% có mang lại sự tối ưu? Đã đến lúc chúng ta cần rà soát, cơ cấu lại nguồn vốn này. Cần tăng cường đầu tư nhiều hơn nữa vào khoa học công nghệ, y tế, giáo dục để tạo nền tảng phát triển dài hơi" - TS. Cấn Văn Lực khuyến nghị.
Tóm lại, để về đích năm 2045, Việt Nam không chỉ cần chạy nhanh hơn mà còn phải chạy thông minh hơn. Đầu tư công vẫn là động lực chính trong ngắn hạn (đặc biệt năm 2026), nhưng để đi xa, dòng vốn này cần chảy mạnh hơn vào trí tuệ và công nghệ, thay vì chỉ nằm lại trên những con đường.
Nhà đầu tư lưu ý
Bạn muốn trở thành VIP/PRO trên 24HMONEY?
Bấm vào đây để liên hệ 24HMoney ngay
Từ khóa hot
Bàn tán về thị trường