Châu Á đổi trục nhập khẩu, Việt Nam nổi lên như “cửa ngõ” của nông sản Mỹ

Châu Á đang tái cấu trúc nhập khẩu nông sản khi nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, tăng mua ngũ cốc và hạt có dầu từ Mỹ nhờ giá cạnh tranh và ưu đãi thuế. Việt Nam nổi lên như điểm đến chiến lược với các thỏa thuận trị giá hơn 2 tỷ USD, vừa nhằm hạ chi phí thức ăn chăn nuôi, vừa phục vụ mục tiêu cân bằng thương mại với Washington. Xu hướng này có thể tạo áp lực lớn lên các nhà xuất khẩu truyền thống và định hình lại bản đồ thương mại toàn cầu.

Những cam kết mới từ châu Á trong việc đẩy mạnh nhập khẩu nông sản Mỹ có thể tái định hình bản đồ thương mại ngũ cốc và hạt có dầu toàn cầu. Việt Nam nổi lên như mắt xích chiến lược, vừa để đáp ứng cơn khát nguyên liệu chăn nuôi, vừa nhằm cân bằng cán cân thương mại với Washington.

Trong bối cảnh nhu cầu ngũ cốc và hạt có dầu tăng mạnh nhờ dân số và thu nhập gia tăng, quyết định của các quốc gia châu Á – vốn chiếm tới 30% tổng lượng nhập khẩu lúa mì, ngô và bột đậu nành toàn cầu (USDA) – tăng mua hàng Mỹ có thể tạo nên bước ngoặt trong cấu trúc thị trường.

Rời xa nguồn cung truyền thống

Theo ông Ole Houe, Giám đốc tư vấn tại IKON Commodities (Sydney), Mỹ đang nắm lợi thế kép: vừa hưởng ưu đãi thuế từ các hiệp định thương mại, vừa chào giá cạnh tranh so với các đối thủ Úc, Canada, Nam Mỹ và khu vực Biển Đen. Hiện lúa mì mềm của Mỹ được chào bán khoảng 280 USD/tấn C&F, tương đương giá Biển Đen.

Indonesia – khách hàng lâu năm của lúa mì Úc – đang dịch chuyển nhập khẩu. Từ mức 3 triệu tấn lúa mì Úc trong năm 2024, quốc gia này đã ký biên bản ghi nhớ mua 1 triệu tấn lúa mì Mỹ mỗi năm, sau khi thị phần Mỹ giảm gần 50% trong 5 năm do cạnh tranh từ Ukraine, Nga và Argentina. Bangladesh cũng chuyển hướng mạnh: từ gần như không mua nông sản Mỹ năm 2024, nay cam kết nhập 700.000 tấn lúa mì Mỹ/năm và đã phê duyệt lô hàng đầu tiên 220.000 tấn vào cuối tháng 7/2025.

Việt Nam: điểm tựa chiến lược mới

Trong bức tranh này, Việt Nam nổi bật nhờ nhu cầu khổng lồ cho ngành thức ăn chăn nuôi. Mỗi năm, Việt Nam nhập 12–13 triệu tấn ngô, đứng thứ ba thế giới về nhập khẩu mặt hàng này (USDA). Suốt 5 năm qua, Argentina chiếm ưu thế tuyệt đối, cung cấp hơn 50% ngô và 65% bột đậu nành cho Việt Nam. Tuy nhiên, xu thế này đang thay đổi nhanh chóng: giá ngô Mỹ hiện thấp hơn ngô Nam Mỹ 10–15 USD/tấn, còn bột đậu nành rẻ hơn khoảng 5 USD/tấn, khiến nguồn cung Mỹ trở thành lựa chọn hấp dẫn.

Tháng 6/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố kế hoạch ký 5 biên bản ghi nhớ với Mỹ trị giá hơn 2 tỷ USD. Trong đó, đáng chú ý là hợp đồng 380 triệu USD giữa Khai Anh Bình Thuận và Tập đoàn Cargill, cam kết nhập 1,2 triệu tấn ngũ cốc gồm ngô, lúa mì và bột đậu nành. Trước đó, các MoU khác trị giá 800 triệu USD được ký tại Iowa, 600 triệu tại Ohio và 300 triệu tại Maryland.

Theo USDA, trong niên vụ 2024/25, Việt Nam đã nhập 1,1 triệu tấn ngô Mỹ và đặt hàng thêm 19.051 tấn cho tháng tới. Sang niên vụ 2025/26, số lượng đã đạt 134.000 tấn, gấp nhiều lần so với 2.000 tấn cùng kỳ năm trước. Đây là minh chứng rõ rệt cho sự dịch chuyển khỏi nguồn cung truyền thống như Argentina sang Mỹ.

Ý nghĩa kinh tế và chiến lược

Việc mở rộng nhập khẩu từ Mỹ không chỉ giúp doanh nghiệp Việt Nam đa dạng hóa nguồn cung và giảm chi phí, mà còn là bước đi chiến lược nhằm cân bằng thương mại với Washington – nhất là khi Việt Nam đang đề xuất xóa bỏ toàn bộ thuế quan đối với hàng nhập khẩu Mỹ để tránh nguy cơ bị áp thuế cao.

Ở góc độ ngành, nguồn cung Mỹ rẻ hơn sẽ giúp hạ giá thức ăn chăn nuôi, hỗ trợ ngành chăn nuôi và thủy sản trong nước, đồng thời mở ra cơ hội hợp tác bền vững với các tập đoàn Mỹ. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung nhấn mạnh: “Đây là hợp tác không chỉ mang tính kinh tế, mà còn hướng đến chuỗi cung ứng minh bạch, bền vững và thân thiện môi trường.”

Tuy nhiên, tác động không chỉ dừng ở Việt Nam. Xu hướng dịch chuyển này có thể tạo sức ép lớn lên các nhà xuất khẩu truyền thống như Argentina, Brazil hay Nga, đồng thời định hình lại dòng chảy thương mại ngũ cốc toàn cầu. Trong bối cảnh Trung Quốc giảm mua vì căng thẳng Mỹ–Trung, Việt Nam nổi lên như điểm đến chiến lược, mang lại lợi thế cạnh tranh cho nông sản Mỹ tại châu Á.

Những thỏa thuận thương mại mới không chỉ phản ánh sự thay đổi trong cung – cầu, mà còn là lời khẳng định vị thế ngày càng quan trọng của Việt Nam trong bản đồ thương mại nông sản toàn cầu.