Cánh cửa thuế quan có mở lại cho hàng Việt?

Việc Mỹ chuyển từ IEEPA sang Điều 122 để duy trì thuế bổ sung 10% đã làm giảm đáng kể thuế nhập khẩu hiệu dụng, tái lập mặt bằng thuế quanh 11–12% cho phần lớn đối tác. Dù không phản ánh sự nới lỏng bảo hộ của chính quyền Donald Trump, bước điều chỉnh này mở ra một “cửa sổ chiến lược” ngắn hạn, tạo lợi thế tương đối cho nhiều nền kinh tế xuất khẩu – trong đó Việt Nam nổi lên nhờ ít rủi ro điều tra và khả năng gia tăng thị phần tại thị trường Mỹ.

Bất chấp phán quyết bác bỏ từ Tòa án Tối cao, bóng ma thuế quan của Donald Trump vẫn tiếp tục phủ bóng lên dòng chảy thương mại toàn cầu qua một kịch bản pháp lý mới. Bằng cách dịch chuyển từ Đạo luật IEEPA sang Điều 122 của Đạo luật Thương mại, sắc lệnh áp thuế 10% vừa ký ngày 24/2 cho thấy một chiến lược 'lách khe cửa hẹp' đầy tính toán nhằm duy trì gọng kìm thuế quan lên các đối tác nhập khẩu chủ lực.

Cánh cửa thuế quan có mở lại cho hàng Việt?

Quyết định thay đổi nền tảng pháp lý thuế quan của Nhà Trắng không chỉ là một thủ tục hành chính thuần túy, mà là một bước đi chiến lược đầy tính toán. Khi "cánh cửa" IEEPA bị Tòa án Tối cao đóng sập, Điều 122 của Đạo luật Thương mại đã trở thành "vũ khí" mới giúp Donald Trump duy trì sự thống trị, vô tình mở ra một giai đoạn chuyển tiếp đầy lợi thế cho các đối tác chiến lược như Việt Nam.

Cuộc đổi ngôi pháp lý: Từ "Gậy sắt" sang "Hàng rào mềm"

Việc chính quyền Mỹ buộc phải từ bỏ Đạo luật IEEPA để chuyển sang Điều 122 đã tạo ra một cơn địa chấn về số liệu. Thuế nhập khẩu hiệu dụng bình quân vào Mỹ đã hạ nhiệt từ 15,3% xuống còn xấp xỉ 11,6%. Dù mức thuế bổ sung 10% vẫn hiện hữu, nhưng việc mất đi các "lớp thuế" cộng dồn từ IEEPA đã vô tình làm "mềm" đi áp lực tài chính lên hàng hóa nước ngoài.

Đây không phải là sự nới lỏng của chủ nghĩa bảo hộ, mà là một bước lùi chiến thuật để củng cố pháp lý. Trong khi các đối thủ lớn như Trung Quốc vẫn mắc kẹt với mức thuế hiệu dụng lên tới 26,9%, mặt bằng thuế đồng nhất quanh ngưỡng 11-12% cho các đối tác còn lại đã thiết lập một "vùng trũng" cạnh tranh mới.

Hàng Việt giữa "tâm bão": Vị thế của người nắm át chủ bài

Trong ván cờ thuế quan đầy biến số, Việt Nam đang nổi lên như một quốc gia tận dụng hiệu quả nhất "cửa sổ chiến lược" này.

Dệt may & Da giày: "Phá vây" bằng nội lực. Với kim ngạch khổng lồ hơn 26 tỷ USD, hai ngành này đang hưởng lợi trực tiếp từ mức thuế hiệu dụng 11,6%. Khi hàng Trung Quốc vẫn bị "đội giá" bởi các cuộc điều tra Điều 301, hàng Việt Nam trở thành lựa chọn tối ưu cho các nhà bán lẻ Mỹ nhờ chi phí thuế thấp và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về chuỗi cung ứng xanh.

Đồ gỗ & Nội thất: Chiếm lĩnh thị phần. Việc thoát khỏi gánh nặng của Điều 232 và 301 giúp đồ gỗ Việt Nam (chiếm hơn 50% kim ngạch toàn ngành sang Mỹ) duy trì đà tăng trưởng bền vững. Thuế suất thấp không chỉ giúp giảm giá thành mà còn tạo dư địa cho doanh nghiệp làm chủ các khâu thiết kế có giá trị gia tăng cao.

Điện tử & Linh kiện: Điểm sáng "trú ẩn". Giữa bối cảnh Mỹ siết chặt kiểm soát công nghệ với các đối tác rủi ro, Việt Nam vẫn giữ được sự ổn định. Việc không nằm trong tầm ngắm của các cuộc điều tra an ninh quốc gia giúp nhóm hàng linh kiện trở thành "mắt xích" không thể thay thế trong chuỗi giá trị của các tập đoàn đa quốc gia tại Mỹ.

Thủy sản: Bảo chứng chất lượng. Tôm và cá tra Việt Nam tiếp tục "cắm rễ" sâu vào thị trường Mỹ nhờ lợi thế không thuộc diện áp thuế an ninh quốc gia. Mặt bằng thuế mới giúp các sản phẩm chế biến sâu có thêm cơ hội tiếp cận trực tiếp bàn ăn của người tiêu dùng Mỹ khi sức mua hồi phục.

"Kỳ trăng mật" không kéo dài

Dù đang nắm giữ lợi thế, các chuyên gia cảnh báo đây chỉ là giai đoạn chuyển tiếp tạm thời. Chính quyền Mỹ đã để ngỏ khả năng nâng mức thuế Điều 122 lên 15% và sẵn sàng kích hoạt các "vũ khí" hạng nặng khác như Điều 338 (áp thuế tới 50% nếu có sự phân biệt đối xử).

Hơn nữa, việc vô hiệu hóa IEEPA đã làm rạn nứt nền tảng của nhiều thỏa thuận song phương ký từ năm 2025. Sự thận trọng của Nghị viện Châu Âu hay Nhật Bản là minh chứng cho thấy một kỷ nguyên đàm phán lại đầy phức tạp đang bắt đầu.

Lời kết: Việt Nam đang đứng trước một vận hội hiếm có để tái định vị vị thế trên đất Mỹ. Tuy nhiên, thay vì chỉ dựa vào lợi thế thuế quan ngắn hạn, các doanh nghiệp cần chuyển đổi mạnh mẽ từ lợi thế chi phí sang lợi thế giá trị. Trong cuộc đấu trí thương mại toàn cầu, sự chuẩn bị cho những kịch bản cứng rắn nhất chính là cách tốt nhất để duy trì quyền tự quyết.