Cảnh báo nóng: Giá phân bón đứng trước nguy cơ bùng nổ trở lại

Trong bối cảnh xung đột địa chính trị tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, thị trường phân bón toàn cầu đang đứng trước nguy cơ biến động mạnh, với khả năng giá quay trở lại vùng đỉnh từng ghi nhận vào năm 2022.

Theo các dự báo mới, giá Urea có thể tiến sát mức 600 – 630 USD/tấn nếu chiến sự kéo dài. Tuy nhiên, mức giá này được cho là khó duy trì lâu do sự can thiệp của nguồn cung từ các nước sản xuất lớn và các biện pháp bình ổn thị trường năng lượng toàn cầu.

Nguyên nhân chính khiến giá phân bón tăng nằm ở mối liên hệ chặt chẽ với giá năng lượng – yếu tố đầu vào quan trọng trong sản xuất phân bón. Trong tháng 3/2026, giá dầu thô đã tăng mạnh lên khoảng 86,5 USD/thùng, tăng đáng kể so với tháng trước và cùng kỳ năm ngoái. Đà tăng của năng lượng kéo theo chi phí sản xuất phân bón leo thang, đặc biệt là Urea – loại phân bón phổ biến trên thị trường quốc tế.

Thị trường phân bón hiện đang trong trạng thái cung – cầu khá căng thẳng. Không phải do thiếu công suất sản xuất, mà do nguồn cung tập trung vào một số quốc gia có ảnh hưởng lớn như Trung Quốc, Nga, Mỹ và một số nước Trung Đông và Bắc Phi. Điều này khiến thị trường dễ bị tổn thương trước các biến động chính sách xuất khẩu hoặc gián đoạn logistics.

Tại Trung Quốc, chính phủ tiếp tục duy trì kiểm soát xuất khẩu phân bón thông qua hạn ngạch và cơ chế cấp phép theo từng đợt, đồng thời áp dụng giá sàn xuất khẩu. Điều này khiến nguồn cung giá rẻ từ Trung Quốc không còn đóng vai trò lớn như trước trên thị trường quốc tế.

Trong khi đó, Nga đối mặt với nhiều rào cản thương mại và logistics, đặc biệt sau các biện pháp trừng phạt từ Liên minh châu Âu. EU đã áp thuế nhập khẩu đối với phân bón từ Nga và Belarus, với lộ trình tăng dần trong những năm tới, làm giảm khả năng cạnh tranh của nguồn cung từ khu vực này.

Một điểm nóng khác là Iran – quốc gia xuất khẩu Urea lớn – đang chịu ảnh hưởng trực tiếp từ xung đột khu vực. Các rủi ro về vận tải qua Eo biển Hormuz làm tăng chi phí logistics, bảo hiểm và khiến nhiều nhà cung cấp trì hoãn giao hàng. Điều này góp phần làm nguồn cung toàn cầu thêm thắt chặt.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu phân bón vẫn duy trì ở mức cao tại nhiều thị trường lớn như Brazil và Ấn Độ. Riêng Ấn Độ tiếp tục tổ chức các đợt đấu thầu nhập khẩu lớn nhằm đảm bảo an ninh lương thực và dự trữ quốc gia, trong khi Brazil ghi nhận mức tiêu thụ tăng nhờ mở rộng sản xuất nông nghiệp.

Tại châu Âu, nguồn cung phân bón vẫn chưa phục hồi hoàn toàn, khi nhiều nhà máy mới chỉ hoạt động khoảng 75% công suất. Đồng thời, việc siết nguồn cung khí đốt tại một số quốc gia sản xuất lớn như Ai Cập cũng gây thêm áp lực lên sản lượng phân bón toàn cầu.

Tại Việt Nam, các yếu tố như nhu cầu nội địa ổn định, chính sách thuế VAT 5% áp dụng từ 01/07/2025 và điều kiện thời tiết thuận lợi được kỳ vọng sẽ hỗ trợ doanh nghiệp phân bón. Tuy nhiên, giá trong nước vẫn chịu ảnh hưởng nhất định từ diễn biến quốc tế và xu hướng chung của thị trường toàn cầu.

Các chuyên gia nhận định, trong ngắn hạn, giá phân bón có thể tiếp tục duy trì ở mức cao do chi phí năng lượng và rủi ro địa chính trị chưa hạ nhiệt. Về dài hạn, thị trường sẽ phụ thuộc vào khả năng cân bằng cung – cầu, cũng như các quyết định điều hành của các quốc gia sản xuất lớn và diễn biến tại các điểm nóng như Trung Đông.