Canh bạc hòa bình nửa vời của Nhà Trắng

Khi khói súng của 4 tháng xung đột vừa tạm lắng, cán cân kiểm toán chiến tranh lộ diện với một thực tế trớ trêu: Washington gánh chịu những hao tổn chiến lược nghiêm trọng, trong khi Tehran bước vào bàn đàm phán với tư thế của một kẻ bất bại đầy toan tính.

Việc vòng đàm phán tiếp theo giữa Mỹ và Iran tại Thụy Sĩ bị hoãn đã phủ bóng nghi ngờ lên triển vọng hòa bình tại Trung Đông. Dù hai bên vừa ký bản ghi nhớ 14 điểm và bước vào giai đoạn ngừng bắn kéo dài 60 ngày, những bất đồng nền tảng vẫn còn nguyên.

Ngay từ đầu xung đột, Washington đặt mục tiêu làm suy yếu năng lực quân sự Iran, triệt tiêu các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực và ngăn chặn nguy cơ sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, kết quả thực tế chưa phản ánh đầy đủ những mục tiêu đó.

Dù chịu thiệt hại đáng kể, Iran vẫn duy trì phần lớn năng lực răn đe chiến lược. Các hệ thống tên lửa chủ chốt, vị trí kiểm soát quanh eo biển Hormuz và nhiều công cụ gây ảnh hưởng trong khu vực vẫn chưa bị vô hiệu hóa hoàn toàn.

Ở chiều ngược lại, Mỹ phải trả giá không nhỏ. Hàng chục tỷ USD đã được chi cho các chiến dịch quân sự, phòng thủ tên lửa và duy trì hiện diện quân sự tại Trung Đông. Kho dự trữ nhiều loại vũ khí chiến lược cũng bị tiêu hao đáng kể, làm gia tăng áp lực đối với các cam kết quân sự khác của Washington trên toàn cầu.

Không chỉ vậy, cuộc xung đột còn phơi bày những khác biệt trong liên minh của Mỹ. Một số đối tác châu Âu không muốn tham gia sâu hơn vào các hoạt động bảo đảm an ninh khu vực, trong khi Israel tỏ ra không hài lòng với hướng tiếp cận đối thoại mà Washington đang theo đuổi.

Iran tổn thất nặng nhưng vẫn giữ được lợi thế mặc cả

Iran cũng trải qua giai đoạn đầy khó khăn khi chịu sức ép quân sự và kinh tế kéo dài. Lạm phát tăng vọt, giá cả leo thang và thị trường lao động chịu nhiều tác động tiêu cực.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là Tehran vẫn bước vào bàn đàm phán với nhiều quân bài trong tay.

Theo các điều khoản hiện tại, Iran có cơ hội khôi phục xuất khẩu dầu, tiếp cận nguồn tài sản bị phong tỏa và nhận hỗ trợ cho quá trình tái thiết kinh tế. Trong khi đó, những vấn đề nhạy cảm nhất như chương trình tên lửa đạn đạo, uranium làm giàu hay cơ sở hạt nhân vẫn được để lại cho các vòng thương lượng tiếp theo.

Điều này đồng nghĩa Tehran đã nhận được một số lợi ích kinh tế trước mắt mà chưa phải từ bỏ hoàn toàn những công cụ chiến lược quan trọng nhất.

Nhiều chuyên gia khu vực cho rằng Iran đã bảo toàn được vị thế đàm phán, đồng thời có thêm thời gian để tái cơ cấu nguồn lực sau nhiều tháng đối đầu.

Hòa bình vẫn là chặng đường dài

Dù tiếng súng đã phần nào lắng xuống, những nguyên nhân cốt lõi dẫn tới cuộc khủng hoảng vẫn chưa được giải quyết.

Chương trình hạt nhân của Iran, năng lực tên lửa đạn đạo, vai trò của các lực lượng đồng minh trong khu vực và cấu trúc an ninh mới tại Trung Đông vẫn là những bài toán chưa có lời giải.

Tehran tiếp tục khẳng định sẽ không chấp nhận những yêu cầu mà nước này cho là vượt quá giới hạn. Trong khi đó, tại Washington, nhiều ý kiến cho rằng Mỹ đã nhượng bộ quá nhiều so với các tuyên bố cứng rắn trước đây.

Bên cạnh đó, các hoạt động quân sự liên quan đến Israel và Hezbollah vẫn tiềm ẩn nguy cơ kéo khu vực trở lại vòng xoáy căng thẳng bất cứ lúc nào.

Việc cuộc gặp tại Thụy Sĩ bị hoãn vì thế không đơn thuần là một sự cố kỹ thuật hay vấn đề hậu cần. Nó phản ánh khoảng cách rất lớn giữa một lệnh ngừng bắn và một nền hòa bình thực sự.

Sau nhiều tháng xung đột, cả Mỹ lẫn Iran đều có lý do để tuyên bố mình chưa thất bại. Nhưng khi mỗi bên vẫn tin rằng còn những quân bài chưa sử dụng, động lực để nhượng bộ sẽ ngày càng hạn chế.

Trung Đông có thể đang bước vào một giai đoạn yên ắng hơn, nhưng hòa bình lâu dài vẫn là mục tiêu còn rất xa phía trước.