Cần một cơ chế tài chính cho Vùng Đông Nam Bộ

Nghị quyết 09 về xây dựng và phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới xác định TP.HCM là hạt nhân, đô thị trung tâm trong vùng, chủ trì liên kết với Đồng Nai, Tây Ninh, Lâm Đồng và các tỉnh ĐBSCL. Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu hình thành Quỹ phát triển Vùng để điều phối đầu tư liên vùng.

Đây sẽ là những điểm mấu chốt để Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt (gọi tắt Luật Đô thị) kế thừa và phát triển thành những quy phạm pháp luật, đảm bảo mọi khuôn khổ cho thực thi.

Đơn cử, tại Chương VII, Điều 37 -40 Dự thảo Luật Đô thị đã thể chế hóa đầy đủ nội dung này, trong đó đáng chú ý với cơ chế đầu tư và quản lý dự án liên kết vùng, kể cả việc cho phép các địa phương trong vùng sử dụng ngân sách của mình để đầu tư trực tiếp vào các công trình hạ tầng trên địa bàn Thành phố. Sự tiếp thu này giải quyết được điểm nghẽn lâu nay là thiếu cơ chế pháp lý ràng buộc cho phối hợp vùng.

Riêng với Quỹ phát triển vùng, hiện trong Dự thảo Luật chưa có quy định về thành lập, quản lý và vận hành Quỹ phát triển Vùng này. Do đó, cần bổ sung cơ sở pháp lý cho công cụ tài chính vùng, xác định nguồn hình thành, đối tượng thụ hưởng và thẩm quyền quyết định phân bổ.

Thực tế, từ năm 2025, tức 3 năm sau khi Nghị quyết số 24-NQ/TW ra đời, xác định ĐNB là vùng kinh tế động lực số một cả nước thì Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM kết hợp với nhóm chuyên gia Ngân hàng Thế giới (World Bank) nghiên cứu mô hình quỹ đầu tư để điều phối dòng vốn liên tỉnh. Nhưng những đề xuất bài bản, có tính khả thi cao này lại vấp phải cơ chế quản lý tài chính chỉ mới dừng ở cấp tỉnh, không tồn tại cấp ngân sách vùng.

Nên dù có nghị quyết liên vùng thì vẫn thiếu cơ chế tài chính vùng nhằm phục vụ mục tiêu huy động vốn quy mô lớn ngoài ngân sách cho hạ tầng liên kết.

Với Nghị quyết 09 và Luật Đô thị, sẽ giải quyết không chỉ điểm nghẽn cố hữu này mà còn mở ra tư cách pháp nhân vùng để chung tay giải quyết, xử lý những vấn đề có tính chất ngoài ngân sách, ngoài ranh giới hành chính địa phương. Và quan trọng, tập trung nguồn lực đầu tư tương xứng với vùng kinh tế năng động bậc nhất quốc gia này.

Cụ thể, tại Chương VII, Điều 39, Dự thảo Luật Đô thị đề xuất 3 cơ chế tài chính cho liên kết, phát triển vùng đô thị đặc biệt: Đó là cơ chế sử dụng ngân sách địa phương để đầu tư vào dự án trên địa bàn đô thị đặc biệt; cơ chế thành lập Quỹ Phát triển vùng đô thị đặc biệt; cơ chế ưu đãi cho dự án vùng sử dụng vốn ngoài ngân sách.

Quả thực, với các vấn đề về hạ tầng giao thông, môi trường, cấp nước sạch, thoát nước và công trình dân sinh khác luôn có tính liên hoàn, không đơn thuần vận hành, kiểm soát (những rủi ro khách quan) theo địa giới hành chính. Các cơ chế trên thao gỡ những rào chắn xơ cứng để bổ sung nguồn lực cho các công trình có lợi ích liên vùng.

Khi ngân sách được ưu tiên cho các lĩnh vực an sinh thiết yếu (giáo dục, y tế, các chế độ chăm lo, hỗ trợ người yếu thế, người nghèo…) thì việc lập quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách do HĐND TP thành lập trên cơ sở thống nhất với các địa phương trong vùng đô thị đặc biệt là một giải pháp khả thi.

Quỹ được sử dụng để đầu tư các dự án liên kết, phát triển vùng đô thị đặc biệt, ưu tiên dự án giao thông, hạ tầng quan trọng khác, xử lý ô nhiễm môi trường, khai thác khoáng sản, xử lý sự cố, phòng chống thiên tai và kiểm soát bệnh tật có tính chất vùng.

Ngoài ra, các dự án liên kết, phát triển vùng được đầu tư toàn bộ bằng nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước thì được hưởng ưu đãi theo Điều 37 của dự thảo Luật Đô thị. Cơ chế này mở thêm kênh huy động vốn, khuyến khích nhà đầu tư ngoài ngân sách tham gia dự án vùng và giảm áp lực đầu tư công.

Như vậy, khi mở rộng phạm vi huy động và nhất là tận dụng công cụ mới như định chế tài chính Trung tâm tài chính quốc tế (VIFC) thì khả năng cao sẽ thu hút dòng vốn FDI toàn cầu. Với “đặc quyền” của mình, VIFC sẽ cho phép các quỹ đầu tư quốc tế huy động và giải ngân vốn không giới hạn vào các siêu dự án hạ tầng lớn và kinh doanh tài sản tại Việt Nam.

Bên cạnh đó sử dụng công cụ kinh tế số và phát triển chuỗi Khu Thương mại tự do, Khu logistics tích hợp. Chưa kể, nghị quyết 09 và Luật đô thị còn gia tăng năng lực tự chủ về ngân sách và biên chế cho TP.HCM với tư cách là “siêu đô thị hạt nhân TP.HCM để điều phối vùng”. Đồng thời cho phép giữ lại nguồn thu xử phạt vi phạm môi trường bổ sung cho Quỹ Bảo vệ môi trường phục vụ kinh tế xanh , sử dụng linh hoạt không gian ngầm, tầm thấp và tầm cao để phát triển kinh tế.

Nguồn vốn dồi dào ấy song hành cùng các siêu dự án có tính chất liên vùng, các không gian ngầm và trên cao đi qua các địa phương sẽ mở ra một vùng “tài nguyên” mới cho Đông Nam Bộ nói riêng, Đồng bằng sông Cửu Long nói chung.

Có thể thấy từ Nghị quyết 24 đến Nghị quyết 09 là một bước tiến có tính chiều sâu, tức đi vào giải quyết điểm nghẽn có tính bản chất và cấu trúc lại tư duy kiến tạo thế chế để huy động tối đa nguồn lực, lấy khu vực kinh tế tư nhân làm đòn bẩy lớn. Để từ đó, thiết kế bộ luật nhằm thúc đẩy năng lực thực thi, góp phần quan trọng để phát triển nội lực vùng Đông Nam Bộ mới một cách thực chất, bền vững.

* Bài 1- Vừng ơi, hãy mở… kênh dẫn vốn mới!

Quốc Học

FILI