MỚI

Thiệp năm mới độc lạ

#Kỹ năng

24HMONEY đã kiểm duyệt

Các thiên kiến trong tài chính hành vi - biases in behavioral finance

Trong các học thuyết kinh tế học truyền thống, người ta giả định con người hành động một cách lý trí về mặt kinh tế và cho lợi ích của bản thân (homo economicus - a rational, self-interested decision maker).

Thực tế, kinh tế - tài chính là môn khoa hoc xã hội, không phải môn khoa học tự nhiên, và do đó, nghiên cứu kinh tế - tài chính, vẫn cần nghiên cứu đến hành vi của con người, trong tương quan với nỗi sợ, lòng tham và bản sắc cá nhân.

Trong chương trình CMT (Chartered Market Technician) (chứng nhận chuyên môn quốc tế cao cấp nhất về phân tích kỹ thuật tài chính,được cấp bởi Hiệp hội CMT (CMT Association)), ở cấp độ đầu tiên, người học được giới thiệu có ba loại thiên kiến là: Thiên lệch bảo toàn niềm tin, Thiên lệch xử lý thông tin và Thiên lệch cảm xúc.

Ví dụ cho thiên lệch bảo toàn niềm tin: Nhà đầu tư đã có niềm tin vào cổ phiếu A là cổ phiếu tốt, khi có thông tin mới bất lợi cho cổ phiếu A, sẽ coi nhẹ chúng (Thiên kiến Conservatism – đánh giá thấp thông tin mới). Thay vào đó, nhà đầu tư có xu hướng chỉ tìm những thông tin tích cực về cổ phiếu A (Thiên kiến Confirmation – chỉ chú ý thông tin ủng hộ niềm tin sẵn có).

Ví dụ cho thiên lệch xử lý thông tin: Nhà đầu tư phân tích thấy doanh nghiệp A tích cực trong dài hạn nhưng khi một thông tin mới không quá trọng yếu xuất hiện, người này bỏ hết phân tích đã thực hiện (Thiên kiến Recency bias – coi trọng quá mức các sự kiện gần đây). Nhà đầu tư phân tích thấy doanh nghiệp A tiêu cực nhưng nhanh chóng thay đổi quan điểm khi doanh nghiệp A báo lãi (dù lãi có thể đến từ bán đứt tài sản cố định) (Thiên kiến Outcome bias – đánh giá quyết định dựa trên kết quả, không phải quá trình).

Ví dụ cho thiên lệch cảm xúc: Nhà đầu tư quá tự tin vào phán đoán của mình (Thiên kiến Overconfidence) mặc dù phán đoán đó không có cơ sở lập luận hay bằng chứng để ủng hộ. Nhà đầu tư khi nắm giữ tài sản A sẽ định giá tài sản này cao hơn hẳn tài sản B mặc dù hai tài sản A và B rất tương đồng (Hiệu ứng Endowment – định giá quá cao tài sản mình sở hữu).

Trong ba loại thiên kiến, thiên kiến cảm xúc là khó sửa chữa nhất, nhà đầu tư cần thích nghi và khó có thể loại bỏ hoàn toàn vì những thiên kiến này, không giống các thiên lệch nhận thức (cognitive biases) do lỗi logic hay xử lý thông tin, mà bắt nguồn từ trực giác, xung động, hoặc phản ứng tiềm thức. Các thiên kiến cảm xúc đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra bán tháo hoảng loạn (capitulation), hưng phấn cực độ (euphoria) và các biến động giá phi lý.

Theo tác giả, các thiên kiến nói chung, bao gồm cả thiên kiến cảm xúc, có thể được sửa chữa bằng cách: hoặc là chọn một phương pháp giao dịch mà ít cần ra quyết định liên tục (như giao dịch định lượng và dùng quy luật số lớn để chiến thắng thị trường), hoặc là ghi chép lại "nhật ký cảm xúc" tại thời điểm ra quyết định đầu tư để nghiên cứu và rút kinh nghiệm, nói cách khác, để "hiểu bản thân" khi đối mặt với lòng tham và nỗi sợ.