#KT vĩ mô

24HMONEY đã kiểm duyệt

Bể ngầm 125 triệu m3 chấm dứt kỷ nguyên "phố biến thành sông"?

Trong quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn một thế kỷ vừa được thông qua, ngập úng đô thị không còn được nhìn như sự cố mùa mưa, mà được xác định là thách thức cấu trúc, buộc phải xử lý bằng những giải pháp căn cơ và dài hạn.

Trước áp lực mưa lớn ngày càng gia tăng do biến đổi khí hậu, trong bối cảnh hạ tầng thoát nước quá tải và đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, Hà Nội đang đứng trước yêu cầu phải tái cấu trúc căn bản chiến lược chống ngập. Trong loạt giải pháp tổng thể được đặt ra, định hướng xây dựng hệ thống “bể ngầm khổng lồ” với dung tích khoảng 125 triệu m³ được xem là điểm nhấn đáng chú ý, thể hiện tư duy tiếp cận dài hạn và quy mô lớn.

Theo đồ án quy hoạch, hệ thống công trình ngầm và giao thông ngầm sẽ được tổ chức đồng bộ với mạng lưới giao thông vành đai, hướng tâm và xuyên tâm của Thủ đô. Các không gian này không chỉ phục vụ giao thông mà còn tích hợp hệ thống thu gom nước mưa, bể ngầm điều tiết và các trạm bơm tiêu thoát, nhằm giảm tải cho hệ thống thoát nước bề mặt trong những trận mưa lớn vượt công suất thiết kế.

Không gian ngầm được quy hoạch theo nguyên tắc đa tầng: tầng trên dành cho giao thông ngầm, tầng dưới bố trí các bể chứa nước mưa, đóng vai trò lưu trữ và điều tiết tạm thời trước khi nước được bơm hoặc xả ra hệ thống sông, hồ. Cách tổ chức này cho thấy nỗ lực khai thác chiều sâu không gian đô thị như một nguồn lực mới trong bài toán hạ tầng.

Song song đó, Hà Nội nghiên cứu phát triển hệ thống không gian ngầm đa năng – kết hợp giao thông, thương mại, bãi đỗ xe và thoát nước – theo mô hình TOD, gắn với các ga đường sắt đô thị và các khu vực phát triển mật độ cao. Đây được xem là hướng tiếp cận tích hợp, vừa tối ưu hóa quỹ đất, vừa gia tăng hiệu quả vận hành đô thị.

Điểm nhấn lớn nhất của quy hoạch là đề xuất nghiên cứu xây dựng hệ thống “bể ngầm khổng lồ” kết hợp giao thông ngầm nhằm giải quyết căn cơ tình trạng ngập úng. Theo định hướng, bể ngầm này có dung tích khoảng 125 triệu m³, dự kiến triển khai trong giai đoạn 2036–2045. Nếu được hiện thực hóa, quy mô công trình sẽ lớn gấp khoảng 62.500 lần bể ngầm điều tiết nước mưa tại phố Nguyễn Khuyến – công trình ngầm đầu tiên của Hà Nội đưa vào sử dụng cuối năm 2021 với dung tích khoảng 2.000 m³.

Ý tưởng xây dựng bể ngầm quy mô lớn xuất phát từ thực tế thời tiết ngày càng cực đoan. Mùa mưa tại Hà Nội kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10, chiếm tới 80–85% lượng mưa cả năm; riêng các tháng 7, 8, 9 thường ghi nhận lượng mưa trung bình 200–300 mm/tháng. Những năm gần đây, tổng lượng mưa thường xuyên vượt trung bình nhiều năm, nhiều trận mưa lớn vượt khả năng thiết kế của hệ thống thoát nước, gây ngập úng kéo dài trên diện rộng.

Bên cạnh hệ thống bể ngầm, quy hoạch cũng đề xuất bổ sung các hồ điều hòa, hồ chứa tại những khu vực có cao độ nền thấp, thường xuyên ngập úng. Các giải pháp này được kết hợp với việc phát triển rừng sinh thái, đào các hồ lớn làm không gian tích nước dự trữ và điều tiết dòng chảy.

Thành phố đồng thời nghiên cứu mở rộng một số đoạn, tuyến sông thuộc Vành đai xanh, hành lang xanh và bãi sông nhằm gia tăng dung tích trữ nước, hình thành các âu chứa nước quy mô lớn phục vụ tiêu thoát khi mưa lớn. Đồ án quy hoạch cũng nhấn mạnh yêu cầu xác định và kiểm soát chặt chẽ cao độ nền xây dựng từng khu vực đô thị, bảo đảm đồng bộ với hệ thống thoát nước an toàn, ổn định.

Thực tế cho thấy, Hà Nội thời gian qua liên tục ghi nhận các đợt ngập úng diện rộng, đặc biệt dưới tác động của bão và mưa cực đoan, gây thiệt hại nghiêm trọng cho giao thông, tài sản và đời sống người dân. Qua rà soát, thành phố xác định nhiều nguyên nhân, trong đó nổi bật là hệ thống thoát nước và các công trình đầu mối chưa được đầu tư đồng bộ; công suất trạm bơm còn hạn chế; tiến độ xây dựng hồ điều hòa chậm; cao độ nền tại một số khu đô thị mới thiếu sự thống nhất với khu vực lân cận.

Để xử lý trước mắt, Sở Xây dựng đã tham mưu UBND TP Hà Nội ban hành 10 quyết định xây dựng công trình khẩn cấp với tổng mức đầu tư gần 5.600 tỷ đồng, yêu cầu ưu tiên nguồn lực, rút ngắn thủ tục, phấn đấu hoàn thành cơ bản các hạng mục chính trước mùa mưa bão năm 2026.

Về dài hạn, việc nghiên cứu và triển khai hệ thống bể ngầm chứa nước mưa dung tích 125 triệu m³ được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong chiến lược chống ngập tổng thể, nâng cao năng lực chống chịu của Thủ đô trước biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, hướng tới mục tiêu phát triển đô thị bền vững trong tầm nhìn 100 năm.