AI có thể thay đổi giáo dục và công việc như thế nào?

Trong một cuộc trò chuyện tại TED, Reed Hastings – đồng sáng lập Netflix và thành viên hội đồng quản trị Khan Academy, Anthropic – cho rằng tác động của AI có thể lớn hơn nhiều so với việc tự động hóa một số công việc. Theo ông, AI có khả năng thay đổi cách con người học tập, làm việc và phân phối thành quả kinh tế.

Hastings đặc biệt kỳ vọng vào khả năng cá nhân hóa giáo dục. Ông cho rằng mô hình trường học hiện nay vẫn dựa trên một cấu trúc đã tồn tại từ lâu: khoảng 25 học sinh cùng học một nội dung, ở cùng một tốc độ, với một giáo viên đứng lớp. Hệ quả là một bộ phận học sinh không theo kịp, trong khi một bộ phận khác lại cảm thấy bài học quá dễ.

Giải pháp mà Hastings hình dung là mỗi học sinh có một “gia sư riêng”, có thể theo dõi khả năng và điều chỉnh việc học theo nhu cầu của từng người. Mô hình này từng được nghiên cứu trong giáo dục, nhưng gia sư con người quá đắt đỏ để có thể phổ cập. AI, nếu tiếp tục tiến bộ, có thể giúp đưa hình thức giáo dục cá nhân hóa này đến với số đông.

Điều đó không có nghĩa giáo viên sẽ trở nên không cần thiết. Hastings cho rằng vai trò của giáo viên có thể chuyển từ truyền đạt kiến thức sang hướng dẫn con người: phát triển kỹ năng xã hội, cảm xúc, khả năng hợp tác, giá trị cá nhân và tư duy thông qua các hoạt động học tập chủ động. Nói cách khác, AI có thể đảm nhận phần “truyền thông tin”, còn con người tập trung vào những khía cạnh mà sự tương tác trực tiếp vẫn đặc biệt quan trọng.

Từ giáo dục, Hastings mở rộng câu chuyện sang thị trường lao động. Ông cho rằng AI chắc chắn sẽ tạo ra những thay đổi về việc làm, nhưng tốc độ thay đổi mới là biến số khó dự đoán nhất. Lịch sử công nghệ cho thấy những dự báo về việc một ngành nghề nhanh chóng biến mất thường có thể diễn ra chậm hơn dự kiến. Khi công nghệ làm giảm chi phí và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ, nhu cầu đối với chính dịch vụ đó đôi khi lại tăng lên.

Tuy nhiên, Hastings cũng cảnh báo về một kịch bản khác biệt: AI có thể đồng thời tạo ra năng suất và tăng trưởng kinh tế cao nhưng tỷ lệ thất nghiệp cũng cao. Nếu điều đó xảy ra, câu hỏi quan trọng sẽ không chỉ là “AI lấy đi bao nhiêu việc làm?”, mà còn là xã hội sẽ phân chia những lợi ích kinh tế do AI tạo ra như thế nào.

Ông đề xuất suy nghĩ về những mô hình chia sẻ lợi ích ở cấp độ xã hội, chẳng hạn các quỹ tài sản công được hình thành từ nguồn thu chung. Theo Hastings, nếu năng suất AI tạo ra lượng của cải lớn hơn, một phần thành quả đó có thể được sử dụng để mang lại lợi ích cho toàn xã hội.

Nhìn tổng thể, thông điệp của Hastings không đơn giản là AI sẽ thay thế con người. Điều ông nhấn mạnh là AI có thể khiến nhiều hệ thống hiện tại phải được thiết kế lại – từ lớp học, vai trò của giáo viên cho tới cách nền kinh tế ứng phó với những thay đổi về việc làm và năng suất.