AI bước vào bàn cờ Mỹ–Trung

Việc Tổng thống Donald Trump tuyên bố thành lập “AI Force” và bổ nhiệm một quan chức phụ trách AI cho thấy công nghệ này đang được đặt ngày càng sâu vào chiến lược kinh tế, an ninh và cạnh tranh công nghệ của Mỹ.

Mỹ thành lập AI Force nhằm tăng cường năng lực quân sự. Động thái này mở ra tiềm năng cho các doanh nghiệp công nghệ Việt, nhưng cùng với đó là những thách thức pháp lý và địa chính trị đáng lưu ý.

Ngày 19/9, ông Trump thông báo sẽ thành lập một “AI Force” và bổ nhiệm “AI czar”, nhưng chưa công bố chi tiết về cơ cấu, quyền hạn hay việc lực lượng này thuộc khu vực dân sự hay quân sự. Động thái diễn ra trước cuộc gặp dự kiến giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, trong đó AI được xem là một chủ đề quan trọng.

Đây là bước tiếp theo trong quá trình đưa AI vào hệ thống an ninh quốc gia Mỹ. Từ tháng 6, một chỉ thị của Nhà Trắng đã yêu cầu đẩy nhanh việc ứng dụng các hệ thống AI tiên tiến trong quốc phòng và tình báo, đồng thời phát triển các cơ sở điện toán bảo mật quy mô lớn để vận hành AI.

Tác động kinh tế vì vậy có thể lan rộng hơn nhiều so với thị trường phần mềm. Chip AI, máy chủ, trung tâm dữ liệu và thiết bị mạng trở thành các mắt xích chiến lược. Khi nhu cầu tính toán tăng, điện năng và hạ tầng truyền tải cũng trở thành yếu tố giới hạn tốc độ mở rộng.

Cuộc cạnh tranh Mỹ–Trung cũng đang thúc đẩy hai hướng phát triển khác nhau. Mỹ tập trung vào các mô hình tiên tiến, chip cao cấp và hệ thống trung tâm dữ liệu quy mô lớn; Trung Quốc đẩy mạnh các mô hình có khả năng phổ cập rộng với chi phí thấp hơn. Các biện pháp hạn chế xuất khẩu chip của Mỹ đồng thời khiến Trung Quốc tăng động lực phát triển năng lực bán dẫn nội địa.

Với doanh nghiệp công nghệ, đây là thay đổi đáng chú ý về cấu trúc nhu cầu. Nhà cung cấp chip, máy chủ, thiết bị mạng, điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu có thể đứng trước thị trường lớn hơn khi AI được triển khai ở cả khu vực thương mại và nhà nước. Ngược lại, yêu cầu bảo mật, kiểm soát xuất khẩu và tiêu chuẩn công nghệ có thể khiến chuỗi cung ứng phân mảnh hơn.

Năng lượng cũng trở thành một mắt xích quan trọng. Trung tâm dữ liệu AI tiêu thụ lượng điện lớn, khiến đầu tư vào nguồn phát, lưới điện và hệ thống làm mát trở thành một phần của cuộc đua AI. Vì vậy, tác động của AI có thể lan tới điện, bất động sản công nghiệp, xây dựng hạ tầng và thiết bị điện.

Ở cấp độ toàn cầu, cạnh tranh công nghệ đồng thời tạo ra nhu cầu đối thoại về an toàn AI. Các chuyên gia Mỹ và Trung Quốc được Brookings dẫn lại đang thảo luận những giới hạn đối với AI quân sự, trong đó có nguyên tắc duy trì kiểm soát của con người đối với các quyết định sử dụng vũ khí.