77 triệu xe máy và bài toán chuyển đổi

Kinh nghiệm từ Indonesia cho thấy các chính sách hỗ trợ về trợ cấp, ưu đãi thuế và phát triển hạ tầng đóng vai trò quyết định trong quá trình chuyển đổi. Đây cũng là những yếu tố được kỳ vọng sẽ tạo động lực cho doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn tới.

Quá trình điện hóa phương tiện giao thông đang trở thành xu hướng tại nhiều quốc gia nhằm giảm phát thải và phát triển ngành công nghiệp xanh. Với quy mô thị trường xe máy thuộc nhóm lớn nhất thế giới, Việt Nam được đánh giá sở hữu dư địa đáng kể để thúc đẩy chuyển đổi sang xe máy điện trong những năm tới.

Theo số liệu của Bộ Xây dựng, đến cuối năm 2025, cả nước có khoảng 77 triệu xe máy đăng ký lưu hành, trong đó hơn 70 triệu chiếc sử dụng động cơ xăng. Mỗi năm, thị trường Việt Nam tiêu thụ trên 3 triệu xe máy, phần lớn vẫn là xe sử dụng động cơ đốt trong.

Theo Ngân hàng Thế giới, xe máy hiện đóng góp khoảng 28% tổng lượng phát thải khí nhà kính của lĩnh vực giao thông đường bộ, chỉ đứng sau xe tải. Đồng thời, tổ chức này dự báo từ nay đến năm 2035, xe máy vẫn sẽ là phương tiện giao thông chủ đạo tại Việt Nam với khoảng 32 triệu xe mới được tiêu thụ trong giai đoạn 2024-2035. Đến năm 2040, tổng số xe máy lưu hành có thể đạt khoảng 110 triệu chiếc.

Những con số trên cho thấy việc chuyển đổi sang xe máy điện không chỉ mang ý nghĩa về môi trường mà còn tạo ra quy mô thị trường rất lớn cho các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp linh kiện, pin, trạm sạc và dịch vụ hậu mãi.

Kinh nghiệm từ Indonesia cho thấy vai trò quan trọng của chính sách hỗ trợ. Quốc gia này đặt mục tiêu chuyển đổi khoảng 120 triệu xe máy xăng sang xe điện, đồng thời triển khai trợ cấp khoảng 5 triệu rupiah/xe, ưu đãi thuế và khuyến khích hoán cải xe xăng sang xe điện.

Nhờ các chính sách này, Indonesia hiện chuyển đổi khoảng 200.000 xe máy mỗi năm, đồng thời thúc đẩy phát triển ngành sản xuất xe máy điện nội địa và mở rộng chuỗi cung ứng.

Đối với Việt Nam, dư địa phát triển cũng rất lớn nhưng vẫn còn không ít thách thức.

Hiện nay, xe máy điện chưa có nhiều chính sách ưu đãi riêng. Người mua vẫn phải nộp lệ phí trước bạ và phí cấp biển số tương tự xe máy xăng, trong khi doanh nghiệp sản xuất cũng chưa có nhiều cơ chế hỗ trợ về đầu tư hay phát triển công nghiệp phụ trợ.

Bên cạnh đó, hệ thống trạm sạc, đổi pin, dịch vụ bảo dưỡng và mạng lưới cung ứng linh kiện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Thói quen tiêu dùng cũng là một yếu tố khiến tốc độ chuyển đổi chưa diễn ra nhanh như kỳ vọng.

Từ góc độ doanh nghiệp, xu hướng điện hóa nếu được thúc đẩy sẽ tạo cơ hội cho nhiều nhóm ngành. Các doanh nghiệp sản xuất xe điện, pin, động cơ điện, linh kiện điện tử, vật liệu mới, hạ tầng sạc và logistics đều có thể hưởng lợi từ nhu cầu đầu tư mới.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào chuỗi giá trị xe máy động cơ đốt trong có thể phải điều chỉnh chiến lược sản xuất và đầu tư để thích ứng với xu hướng chuyển đổi.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, việc xây dựng lộ trình điện hóa phù hợp được xem là yếu tố quan trọng nhằm vừa đáp ứng mục tiêu môi trường, vừa hình thành một ngành công nghiệp mới có giá trị gia tăng cao. Với quy mô thị trường hàng chục triệu phương tiện, quá trình chuyển đổi sang xe máy điện có thể trở thành một trong những động lực tăng trưởng đáng chú ý của ngành công nghiệp chế tạo trong dài hạn.