100 tỷ USD của Iran đang nằm ở đâu?

Tehran đang bước vào bàn đàm phán mang tính sống còn với chính quyền Donald Trump nhằm kích hoạt "phần thưởng" tối thượng: Giải phóng hàng chục tỷ USD đang bị đóng băng ở nước ngoài để cứu vãn nền kinh tế quốc gia.

Khi vị thế độc quyền của đồng USD biến thành vũ khí cấm vận, dòng tiền bán dầu của Iran trở thành con tin trong vòng xoáy địa chính trị kéo dài gần nửa thế kỷ.

Trong lúc đàm phán với chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm hướng tới một thỏa thuận lâu dài, Iran đang đặt ưu tiên hàng đầu vào việc thu hồi khối tài sản bị đóng băng ở nước ngoài, ước tính lên tới hàng chục tỷ USD.

Theo các nguồn tin quốc tế, Tehran cho rằng tổng giá trị tài sản bị phong tỏa có thể vượt 100 tỷ USD. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia đưa ra con số thận trọng hơn. Trước mắt, mục tiêu của Iran là từng bước tiếp cận khoảng 24 tỷ USD nhằm giảm áp lực lên nền kinh tế trong nước.

Phần lớn số tiền này không phải tài sản tồn đọng từ sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 mà là các khoản thanh toán dầu mỏ từ những năm gần đây. Các giao dịch bị đình trệ sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2018 và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Tehran.

Giới phân tích nhận định việc giải phóng một phần nguồn tiền sẽ giúp Iran ổn định tỷ giá, giảm lạm phát và tăng dư địa điều hành kinh tế. Dù vậy, mục tiêu lâu dài của Tehran vẫn là tháo gỡ toàn diện các lệnh cấm vận đang bóp nghẹt hoạt động thương mại và tài chính.

Trung Quốc hiện được xem là nơi nắm giữ phần lớn nhất trong số các tài sản bị phong tỏa của Iran. Các ước tính cho thấy lượng tiền bị kẹt tại đây dao động từ 20-50 tỷ USD, chủ yếu liên quan đến hoạt động xuất khẩu dầu mỏ.

Mỹ có khả năng ngăn chặn việc thanh toán cho Iran nhờ vai trò thống trị của đồng USD trong giao dịch năng lượng toàn cầu. Bất kỳ tổ chức tài chính nào vi phạm lệnh trừng phạt đều có nguy cơ bị loại khỏi hệ thống thanh toán bằng đồng bạc xanh.

Theo các số liệu được công bố, Iraq là quốc gia nắm giữ khoảng 15 tỷ USD của Iran. Đây là các khoản thanh toán cho điện và khí đốt mà Baghdad chưa thể chuyển cho Tehran do các hạn chế từ Washington.

Ấn Độ và Hàn Quốc lần lượt đang giữ khoảng 7 tỷ USD mỗi nước. Trước khi các lệnh trừng phạt được tái áp đặt, đây đều là những khách hàng nhập khẩu dầu lớn của Iran.

Tại Qatar, khoảng 6 tỷ USD từng được chuyển đến theo một thỏa thuận trao đổi tù nhân giữa Tehran và Washington. Tuy nhiên, Mỹ sau đó siết chặt quyền tiếp cận nguồn tiền này và chỉ cho phép sử dụng trong các mục đích nhân đạo.

Ngoài ra, khoảng 8 tỷ USD khác đang được nắm giữ tại Nhật Bản, Luxembourg, Oman và thậm chí ngay tại Mỹ.

Việc giải phóng khối tài sản bị phong tỏa không chỉ mang ý nghĩa kinh tế. Trong bối cảnh căng thẳng khu vực chưa hạ nhiệt, đây còn là một trong những quân bài mặc cả quan trọng nhất trên bàn đàm phán giữa Tehran và Washington.

Nếu đạt được thỏa thuận, hàng chục tỷ USD có thể chảy trở lại Iran sau nhiều năm mắc kẹt. Ngược lại, nếu đàm phán đổ vỡ, số tiền này sẽ tiếp tục là biểu tượng cho cuộc đối đầu kéo dài giữa hai bên.