Theo số liệu NHNN công bố, tính đến giữa tháng 10/2026, huy động vốn toàn hệ thống tăng 11,22%, trong khi tín dụng tăng 11,44%. Chênh lệch 0,22 điểm phần trăm tuy không lớn nhưng phản ánh tốc độ mở rộng tín dụng đang nhỉnh hơn tốc độ tăng nguồn vốn huy động. Điều này đặt ra yêu cầu cân đối thanh khoản, đặc biệt trong bối cảnh các ngân hàng cần tiếp tục cung ứng vốn cho nền kinh tế. Nếu tín dụng duy trì tốc độ tăng nhanh trong khi nguồn tiền gửi không theo kịp, cạnh tranh huy động có thể gia tăng, đẩy chi phí vốn lên cao và thu hẹp biên lãi ròng (NIM). Tuy nhiên, cần lưu ý chênh lệch tăng trưởng này chưa đủ để kết luận hệ thống đang thiếu thanh khoản, bởi khả năng cung ứng vốn còn phụ thuộc vào quy mô tiền gửi, cơ cấu kỳ hạn, tài sản thanh khoản và các nguồn vốn bổ sung.

Để giải quyết bài toán trên, NHNN yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm tối thiểu 0,5 điểm phần trăm/năm đối với lãi suất huy động niêm yết kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, đồng thời cân đối nguồn lực để giảm 1,5–2 điểm phần trăm/năm lãi suất cho vay phục vụ sản xuất kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên. Mục tiêu là giảm chi phí tài chính cho doanh nghiệp, hỗ trợ khả năng trả nợ, cải thiện dòng tiền và thúc đẩy nhu cầu đầu tư. Tuy nhiên, việc hạ lãi suất huy động trong bối cảnh nhu cầu vốn vẫn cao cũng tạo ra một mâu thuẫn nhất định: các ngân hàng cần duy trì nguồn tiền gửi ổn định, nhưng đồng thời phải giảm chi phí huy động để có điều kiện hạ lãi suất cho vay.

Đối với ngành ngân hàng, đây là chính sách có tác động hai chiều. Lãi suất cho vay giảm có thể hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi hoạt động, hạn chế phát sinh nợ xấu và tạo điều kiện mở rộng tín dụng. Ngược lại, nếu lợi suất cho vay giảm nhanh hơn chi phí huy động thực tế, NIM có nguy cơ thu hẹp, gây áp lực lên lợi nhuận trong những quý tiếp theo. Mức độ ảnh hưởng sẽ không đồng đều giữa các ngân hàng mà phụ thuộc vào tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA), cơ cấu nguồn vốn, khả năng kiểm soát chi phí hoạt động và chất lượng danh mục cho vay. Những ngân hàng có nguồn vốn ổn định, chi phí huy động thấp và tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát tốt sẽ có lợi thế hơn trong quá trình thực hiện chính sách.

Một điểm quan trọng khác là NHNN không chỉ yêu cầu giảm lãi suất mà còn tăng cường giám sát hoạt động cấp tín dụng, đặc biệt đối với các nhóm khách hàng vay lớn, khách hàng có liên quan, các khoản vay được bảo đảm bằng bất động sản và hoạt động cấp vốn cho những dự án chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý. Điều này cho thấy mục tiêu điều hành không phải mở rộng tín dụng bằng mọi giá, mà hướng dòng vốn vào những hoạt động có khả năng tạo ra dòng tiền và đóng góp thực chất cho tăng trưởng kinh tế. Vì vậy, các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào vốn vay, hoạt động đảo nợ hoặc kỳ vọng gia tăng giá trị tài sản có thể tiếp tục gặp khó khăn, ngay cả khi mặt bằng lãi suất được điều chỉnh giảm.

Đặt trong bối cảnh đó, thông điệp của Chính phủ về việc điều tiết giá đất và thị trường bất động sản mang ý nghĩa bổ trợ đáng kể. Trong nhiều năm, giá bất động sản tăng nhanh không chỉ làm gia tăng chi phí sở hữu nhà ở mà còn khiến lượng vốn lớn tập trung vào đất đai, trong khi khả năng tạo dòng tiền thực tế của một số dự án chưa tương xứng. Việc tăng cường quản lý giá đất, kiểm soát giá nhà ở xã hội và thúc đẩy thị trường phát triển phù hợp với nhu cầu thực có thể góp phần hạn chế đầu cơ, cải thiện khả năng tiếp cận nhà ở và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn vốn. Tuy nhiên, không nên hiểu chủ trương điều tiết giá là áp trần hoặc buộc toàn bộ thị trường bất động sản phải giảm giá. Hiệu quả của chính sách còn phụ thuộc vào nguồn cung, thủ tục pháp lý, chi phí đất đai và khả năng triển khai dự án thực tế.

Đối với thị trường chứng khoán, các chính sách này có thể tạo ra sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm ngành. Ngành ngân hàng vẫn đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi kinh tế, nhưng triển vọng lợi nhuận cần được đánh giá thông qua khả năng duy trì NIM, tăng trưởng tín dụng và chi phí dự phòng, thay vì chỉ dựa vào tốc độ mở rộng dư nợ. Với bất động sản, lợi thế có thể nghiêng về những doanh nghiệp có quỹ đất pháp lý rõ ràng, cơ cấu nợ an toàn, khả năng triển khai và bàn giao sản phẩm tốt. Ngược lại, những doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy tài chính lớn, dự án chậm triển khai và dòng tiền yếu sẽ phải đối mặt với áp lực tái cấu trúc. Các nhóm sản xuất, xây dựng, vật liệu và hạ tầng có thể hưởng lợi khi chi phí vốn giảm và hoạt động đầu tư được thúc đẩy, nhưng tác động thực tế cần được xác nhận bằng đơn hàng, tiến độ giải ngân và kết quả kinh doanh.

Xét về dòng tiền đầu tư, việc định hướng giảm lãi suất thường tạo điều kiện hỗ trợ cho định giá cổ phiếu trong trung hạn. Tuy nhiên, lãi suất giảm không đồng nghĩa thanh khoản thị trường chứng khoán sẽ lập tức cải thiện. Khả năng dòng tiền quay trở lại còn phụ thuộc vào diễn biến tỷ giá, lãi suất liên ngân hàng, kết quả kinh doanh doanh nghiệp, tâm lý nhà đầu tư và mức độ hấp dẫn của các kênh đầu tư thay thế. Đặc biệt, trong bối cảnh hệ thống ngân hàng vừa phải giảm lãi suất vừa phải duy trì an toàn thanh khoản, chưa có đủ cơ sở để xem những chỉ đạo này là tín hiệu của một chu kỳ nới lỏng tiền tệ mạnh hoặc một chương trình bơm tiền quy mô lớn.

Nhìn về quý IV/2026 và năm 2027, vấn đề đáng theo dõi nhất không phải lãi suất được yêu cầu giảm bao nhiêu, mà là mức độ thực thi và khả năng truyền dẫn chính sách vào nền kinh tế. Nếu lãi suất huy động và cho vay thực tế giảm, thanh khoản ngân hàng ổn định, tỷ giá được kiểm soát và tín dụng tiếp tục tăng trưởng đi kèm chất lượng tài sản tốt, môi trường kinh doanh sẽ thuận lợi hơn và tạo nền tảng cho sự phục hồi bền vững của thị trường chứng khoán. Ngược lại, nếu chi phí vốn giảm nhưng nhu cầu tín dụng hiệu quả không cải thiện, nợ xấu gia tăng hoặc áp lực thanh khoản kéo dài, tác động hỗ trợ có thể thấp hơn kỳ vọng.

=> Điểm đáng chú ý không nằm ở việc nới lỏng tiền tệ đồng loạt, mà là sự chuyển dịch theo hướng giảm chi phí vốn, kiểm soát rủi ro tín dụng và cải thiện hiệu quả sử dụng nguồn lực. Đối với nhà đầu tư, đây là giai đoạn cần ưu tiên chất lượng tài sản, khả năng tạo dòng tiền và sức khỏe tài chính của doanh nghiệp hơn là chạy theo kỳ vọng chính sách ngắn hạn. Những doanh nghiệp có nền tảng tài chính tốt và khả năng chuyển hóa chính sách hỗ trợ thành tăng trưởng lợi nhuận thực chất sẽ có cơ hội tạo ra sự khác biệt trong chu kỳ tiếp theo.