Bức tranh kết quả kinh doanh quý 3/2026 của nhóm xây dựng – vật liệu dự kiến có sự phân hóa khá rõ. Trong khi các doanh nghiệp xây lắp vẫn hưởng lợi từ đầu tư công và lượng công việc tương đối lớn, lợi nhuận lại chịu sức ép từ giá nguyên vật liệu tăng và việc không còn một số khoản thu nhập bất thường. Ngược lại, ngành thép đang bước vào giai đoạn thuận lợi hơn nhờ nhu cầu nội địa tăng, giá bán cải thiện và áp lực cạnh tranh từ thép nhập khẩu giảm.

Với ngành xây lắp, nền tảng nhu cầu nhìn chung vẫn tích cực. Giải ngân đầu tư công trong 8 tháng năm 2026 đạt khoảng 513.300 tỷ đồng, tăng 25% so với cùng kỳ và hoàn thành 50,2% kế hoạch năm. Hoạt động xây dựng dân dụng cũng được hỗ trợ bởi nguồn cung nhà ở xã hội dự kiến tăng mạnh. Tuy nhiên, việc nhiều dự án hạ tầng lớn chuyển sang mô hình PPP khiến mức độ hưởng lợi của từng doanh nghiệp niêm yết không còn đồng đều như giai đoạn 2024–2025.

Sự phân hóa thể hiện khá rõ qua backlog. CTCP Xây dựng Coteccons (CTD) được dự báo có backlog tăng 62% so với cùng kỳ lên khoảng 68.000 tỷ đồng nhờ tham gia các dự án hạ tầng và dân dụng lớn. CII và HHV cũng duy trì mức tăng backlog lần lượt khoảng 10% và 12%. Trong khi đó, backlog của VCG được dự báo giảm khoảng 10% xuống 18.000 tỷ đồng khi khối lượng các dự án cao tốc giảm xuống. Điều này cho thấy đầu tư công vẫn tạo ra cơ hội, nhưng khả năng chuyển hóa cơ hội thành doanh thu phụ thuộc ngày càng nhiều vào năng lực trúng thầu và cơ cấu dự án của từng doanh nghiệp.

Vấn đề lớn hơn nằm ở biên lợi nhuận. Giá thép được ước tính tăng khoảng 7% so với cùng kỳ, còn giá xi măng tăng khoảng 10%, tạo áp lực trực tiếp lên chi phí xây dựng. CTD có khả năng chống chịu tốt hơn nhờ các dự án quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật cao và việc ký hợp đồng nguyên vật liệu với mức giá cố định trong 6–12 tháng. Biên gộp của CTD vì vậy được dự báo giữ quanh 4,3%, trong khi VCG có thể giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm xuống 3,3%. Biên lợi nhuận mảng xây lắp của CII và HHV cũng được dự báo suy giảm nhẹ.

Đáng chú ý, lợi nhuận ròng không phải lúc nào cũng phản ánh đúng diễn biến hoạt động cốt lõi. CTD được dự báo doanh thu quý 3 tăng 30% lên khoảng 9.690 tỷ đồng nhờ backlog lớn, nhưng lợi nhuận ròng lại giảm 32% xuống khoảng 200 tỷ đồng do không còn khoản lợi nhuận từ thoái vốn. Trường hợp VCG còn rõ hơn khi lợi nhuận ròng có thể giảm tới 94% so với cùng kỳ, chủ yếu bởi nền so sánh năm trước có hơn 3.000 tỷ đồng lợi nhuận từ thoái vốn dự án, đồng thời doanh thu xây lắp dự kiến giảm. Vì vậy, khi đánh giá nhóm xây dựng trong quý này, doanh thu, backlog và biên lợi nhuận cốt lõi có ý nghĩa hơn nhiều so với việc chỉ nhìn vào tốc độ tăng giảm của lợi nhuận sau thuế.

Ở chiều ngược lại, ngành thép đang có điều kiện thuận lợi hơn. Sản lượng tiêu thụ trong nước quý 3/2026 được dự báo đạt khoảng 7,68 triệu tấn, tăng 20% so với cùng kỳ, với thép xây dựng tăng 26% và HRC tăng 35%. Thị trường nội địa trở thành động lực chính trong bối cảnh xuất khẩu chưa thực sự khởi sắc. Việc áp thuế chống bán phá giá đối với HRC khổ rộng cũng giúp thị phần HRC sản xuất trong nước tăng lên trên 70%, từ khoảng 60% trong năm 2025, trong khi lượng thép nhập khẩu từ Trung Quốc giảm hơn 10%.

Giá bán cũng đang hỗ trợ biên lợi nhuận. Giá thép xây dựng quý 3 được ước tính tăng khoảng 7% so với cùng kỳ lên 560 USD/tấn, còn HRC tăng khoảng 6% lên 550 USD/tấn. Trong khi giá quặng sắt tương đối ổn định quanh 96 USD/tấn, giá than tăng khoảng 15% lên 265 USD/tấn. Dù chi phí đầu vào chưa hoàn toàn thuận lợi, mức tăng giá bán được kỳ vọng đủ để giúp biên gộp của nhiều doanh nghiệp thép cải thiện.

CTCP Tập đoàn Hòa Phát (HPG) là trường hợp nổi bật khi sản lượng quý 3 được dự báo tăng 38% lên 4,1 triệu tấn, trong đó sản lượng HRC tăng tới 68%. Doanh thu có thể tăng 50% lên khoảng 55.200 tỷ đồng, biên gộp đạt khoảng 17% và lợi nhuận ròng tăng 40% lên 5.600 tỷ đồng. Điểm cần lưu ý là chi phí tài chính được dự báo tăng khoảng 60% do nợ vay cao hơn và mặt bằng lãi suất tăng, phần nào làm giảm hiệu quả của tăng trưởng hoạt động.

Với HSG và NKG, câu chuyện chính nằm ở sự phục hồi của biên lợi nhuận từ nền thấp. HSG được kỳ vọng hưởng lợi khi giá bán tăng nhanh hơn chi phí HRC, giúp biên gộp tăng khoảng 2 điểm phần trăm lên 14%. NKG cũng được dự báo cải thiện biên gộp lên khoảng 7%. Tuy nhiên, chi phí tài chính của cả hai doanh nghiệp vẫn tăng, lần lượt khoảng 47% và 22%, cho thấy chất lượng phục hồi lợi nhuận còn phụ thuộc đáng kể vào khả năng kiểm soát vốn vay và lãi suất.

Nhìn chung, quý 3/2026 đang cho thấy hai câu chuyện trái chiều. Ngành xây lắp vẫn có khối lượng công việc lớn nhưng biên lợi nhuận ngày càng chịu áp lực, trong khi mức giảm lợi nhuận tại một số doanh nghiệp còn đến từ việc không lặp lại các khoản thu nhập bất thường. Ngành thép có nền tảng tăng trưởng thuận lợi hơn nhờ nhu cầu nội địa, giá bán và thị phần cải thiện, nhưng rủi ro từ giá nguyên liệu, lãi suất và triển vọng xuất khẩu vẫn cần theo dõi.

Trong các quý tới, nhà đầu tư nên tập trung vào tốc độ chuyển hóa backlog thành doanh thu và khả năng bảo vệ biên lợi nhuận của nhóm xây dựng; trong khi với ngành thép, diễn biến nhu cầu nội địa, giá HRC, chi phí than quặng và chi phí tài chính sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định độ bền của chu kỳ phục hồi.

Nếu anh/chị đang quan tâm đến nhóm xây dựng – thép và muốn trao đổi thêm về triển vọng từng doanh nghiệp hoặc cách xây dựng chiến lược danh mục phù hợp, có thể liên hệ với mình qua thông tin tại trang tiểu sử để được hỗ trợ trực tiếp.