Ngày 9/4 (giờ Mỹ), Tổng thống Donald Trump bất ngờ “đổi nước đi” trên bàn cờ thương mại toàn cầu: ông tuyên bố sẽ hoãn áp thuế 90 ngày và hạ mức thuế còn 10% đối với một số quốc gia “biết điều” – tức là không trả đũa Mỹ. Nhưng với Trung Quốc thì khác, mức thuế được ông nâng thẳng lên... 125%. Vâng, một phần tư chiếc bánh doanh thu có thể sẽ bị cắn mất nếu hàng hóa Trung Quốc bước qua biên giới Mỹ.

Thông báo được ông Trump đăng trên mạng xã hội Truth – nơi ông thường "tweet lại cảm xúc" sau những quyết định lớn. Lý do ông đưa ra rất gọn: Trung Quốc “thiếu tôn trọng thị trường toàn cầu”. Dịch từ ngôn ngữ ngoại giao sang đời thường, có thể hiểu là Bắc Kinh không chơi theo luật của Washington. Và như thường lệ, phần “hình phạt” được đưa ra không chút nhẹ tay.

Trong khi đó, hơn 75 quốc gia đã tranh thủ “đi cửa chính” – gọi điện, gửi thư, cầu thị đàm phán – và được Mỹ tưởng thưởng bằng cách giảm thuế. Ai không phản ứng, sẽ được phản hồi bằng thiện chí. Ai phản kháng, thì… chúc may mắn!

Tại buổi họp báo ở Nhà Trắng, Tổng thống Trump cũng trả lời về việc vì sao sáng kêu gọi bình tĩnh, chiều lại tung “plot twist”. Ông cho rằng "mọi người đã phản ứng quá đà". Quả thật, không phải lần đầu ông tung một cú quay xe khiến thị trường xoay như chong chóng.

Ông cũng chia sẻ, dù còn nhiều khúc mắc, các nước – kể cả Trung Quốc – vẫn thể hiện mong muốn đạt được thỏa thuận. “Vấn đề là họ không biết bắt đầu từ đâu,” ông nói. Có thể hiểu là, bàn cờ vẫn đang được dọn, nhưng chưa ai biết quân hậu sẽ đi nước nào tiếp theo.

Khi được hỏi liệu Mỹ có miễn giảm thuế cho doanh nghiệp trong nước không, đặc biệt là những công ty đang hứng đạn thương chiến, ông Trump trả lời sẽ “xem xét” và “có thể linh hoạt”. Nói cách khác: cứ chờ xem – nhưng đừng kỳ vọng quá sớm.

Cùng lúc, các nhân vật thân cận như Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đều lên tiếng ủng hộ quyết định hoãn thuế. Lutnick còn kể lại rằng chính ông đã chứng kiến Trump tự tay viết bài đăng "để đời" này – như thể tổng thống đang gõ bàn phím thay vì gõ búa trên sàn đấu chính trị.

Bessent khẳng định việc hoãn thuế không phải do áp lực thị trường, mà là chiến thuật để có thêm thời gian đàm phán. Ông cũng tiết lộ Trump muốn tự mình “ra sân”, đàm phán với từng quốc gia một – một mô hình “thuế tùy chỉnh” theo phong cách Donald Trump: không có form chung, chỉ có thương lượng trực tiếp.

Và quả thực, ngay sau thông báo, thị trường Mỹ "mở tiệc ăn mừng": S&P 500, Dow Jones và Nasdaq đồng loạt bật tăng. Nhưng ăn mừng vội có thể là ăn nhầm bánh kem của người khác. Vì như Jake Colvin – Chủ tịch Hội đồng Thương mại Đối ngoại Quốc gia – cảnh báo: đây chỉ là một đợt tạm nghỉ. Mức thuế 10% vẫn giữ, còn hàng Trung Quốc thì vẫn bị “đánh thuế như đánh trống”.

Thương chiến chưa kết thúc, chỉ tạm hoãn để… lấy hơi.

Trước đó, chính sách thuế mới được Trump tung ra từ ngày 9/4 đã khiến thị trường toàn cầu chao đảo suốt một tuần. Chứng khoán lao dốc, vàng vọt lên đỉnh rồi bị chốt lời như bong bóng, còn lãnh đạo các nước thì thay nhau lên tiếng phản đối, cho rằng Mỹ đang "dùng thuế thay luật lệ".

Tạm kết: Trump có thể vừa đá vừa xoa, vừa tweet vừa hoãn, nhưng ai cũng hiểu: đây không phải một cú rút lui, mà chỉ là nhấc kiếm chờ đúng thời điểm. Còn thị trường? Vẫn cứ phải chạy theo từng cú nhấc tay, nhấc mày của Nhà Trắng – như chơi một ván cờ mà quân xe có thể biến thành quân mã bất kỳ lúc nào.