MỚI

Thiệp năm mới độc lạ

#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Xuất nhập khẩu Việt Nam: Từ “cửa ngõ hội nhập” đến trụ cột tăng trưởng – Ai đang hưởng lợi lớn nhất trong chuỗi giá trị toàn cầu?

Sau hơn ba thập kỷ kể từ công cuộc Đổi mới, Việt Nam đã đi một chặng đường dài từ nền kinh tế khép kín, nhập siêu triền miên sang một nền kinh tế mở, lấy xuất khẩu làm động lực tăng trưởng chủ đạo. Ngành xuất nhập khẩu không chỉ phản ánh sức khỏe của khu vực sản xuất – công nghiệp, mà còn là “tấm gương” soi rõ vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

1. Việt Nam thăng hạng kinh tế: Nền tảng cho một quốc gia xuất khẩu

Nếu như năm 1991, Việt Nam chỉ đứng thứ 80 thế giới về quy mô GDP, xếp thứ 6 tại Đông Nam Á, thì đến năm 2024, nền kinh tế đã vươn lên hạng 35 toàn cầu và hạng 4 khu vực. Đáng chú ý hơn, Việt Nam lọt Top 30 nền kinh tế lớn nhất thế giới từ năm 2015 và tiếp tục thăng hạng lên Top 23 vào năm 2024.

Thành tựu này không đến ngẫu nhiên, mà là kết quả của:

- Chiến lược mở cửa – hội nhập sâu rộng

- Thu hút FDI có chọn lọc

- Lấy xuất khẩu làm đầu tàu tăng trưởng

- Duy trì ổn định vĩ mô và cải cách thể chế liên tục

Trong bức tranh đó, xuất nhập khẩu đóng vai trò trung tâm, giúp Việt Nam “neo” mình vào các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

2. Từ nhập siêu sang xuất siêu: Bước ngoặt mang tính lịch sử

Giai đoạn 1995–2011, Việt Nam nhập siêu kéo dài, phản ánh mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào nhập khẩu máy móc, nguyên vật liệu cho công nghiệp hóa. Tuy nhiên, từ năm 2012 trở đi, cán cân thương mại chính thức đảo chiều, đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên xuất siêu bền vững.

Điều này cho thấy:

- Năng lực sản xuất trong nước đã vượt nhu cầu nội địa

- Việt Nam không chỉ là “công xưởng gia công” mà đã tạo ra giá trị xuất khẩu ròng

- Xuất khẩu trở thành động lực tăng trưởng GDP quan trọng nhất, thay thế dần đầu tư và tiêu dùng trong nước ở nhiều giai đoạn chu kỳ

3. Chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu: Từ tài nguyên sang công nghệ

Cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam đã có sự chuyển dịch rất rõ nét trong gần 30 năm:

Đây là dấu hiệu điển hình của một nền kinh tế đang leo thang trong chuỗi giá trị toàn cầu, từ xuất khẩu tài nguyên thô sang xuất khẩu sản phẩm công nghiệp, công nghệ cao và có hàm lượng vốn – kỹ thuật lớn hơn.

4. FDI – động lực tăng trưởng, nhưng cũng là “điểm nghẽn” chiến lược

Một thực tế không thể phủ nhận: khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đến từ khu vực FDI, đặc biệt trong các ngành điện tử, CNTT, máy móc và linh kiện.

Điều này mang hai mặt:

Nói cách khác, Việt Nam đang tăng trưởng xuất khẩu mạnh, nhưng giá trị gia tăng nội địa (domestic value added) vẫn là bài toán dài hạn cần lời giải.

5. China+1 và đầu tư công: Hai đòn bẩy chiến lược cho xuất khẩu

Làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc sau:

- Chiến tranh thương mại Mỹ–Trung

- Zero-Covid

- Chi phí sản xuất tăng cao

đã thúc đẩy chiến lược China+1, trong đó Việt Nam nổi lên như một điểm đến hàng đầu nhờ:

- Vị trí địa lý chiến lược

- Nguồn lao động dồi dào

- Mạng lưới FTA rộng

- Chi phí cạnh tranh

Song song, đầu tư công quy mô lớn (≈20% GDP 2024) đang cải thiện mạnh hạ tầng giao thông, cảng biển, logistics và năng lực hấp thụ FDI – yếu tố then chốt để giữ chân và mở rộng các tập đoàn đa quốc gia trong dài hạn.

6. Góc nhìn đầu tư: Xuất nhập khẩu không còn là “câu chuyện ngắn hạn”

Ở góc độ nhà đầu tư, ngành xuất nhập khẩu Việt Nam đã bước sang giai đoạn tăng trưởng cấu trúc, không chỉ phụ thuộc chu kỳ kinh tế toàn cầu mà ngày càng gắn với:

- Dịch chuyển chuỗi cung ứng

- Đầu tư công – hạ tầng

- Chiến lược công nghiệp hóa mới

Điều quan trọng trong giai đoạn tới không chỉ là kim ngạch tăng bao nhiêu, mà là:

- Ai đang nắm giữ vị trí then chốt trong chuỗi giá trị?

- Doanh nghiệp nào hưởng lợi trực tiếp từ FDI, logistics, công nghiệp hỗ trợ?

- Mức độ “nội địa hóa giá trị” có được cải thiện hay không?

Đây cũng sẽ là trọng tâm phân tích ở các phần tiếp theo của series ngành Xuất nhập khẩu.

👉 Theo anh/chị đâu sẽ là “điểm rơi lợi nhuận” tiếp theo của ngành xuất nhập khẩu Việt Nam: logistics, khu công nghiệp hay doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ? Hãy để lại góc nhìn của anh/chị bên dưới và theo dõi Quốc Việt để không bỏ lỡ các phần phân tích chuyên sâu tiếp theo.