Xuất khẩu Việt trước phép thử thuế Mỹ

Mỹ chính thức áp thuế 12,5% đối với hàng hóa từ Việt Nam theo chính sách mới về lao động cưỡng bức, tạo thêm áp lực cho nhiều ngành xuất khẩu chủ lực. Tuy nhiên, doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng cho rằng đây là kịch bản đã được chuẩn bị từ trước, đồng thời đẩy mạnh chiến lược mở rộng thị trường để giảm phụ thuộc vào Mỹ.

Gỗ, dệt may, da giày, điều và rau quả được dự báo chịu tác động trực tiếp. Trong khi đó, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nâng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu được xem là động lực giúp doanh nghiệp duy trì tăng trưởng trong bối cảnh mới.

Tính đến hết tháng 7/2026, kim ngạch xuất khẩu gỗ sang Mỹ đạt khoảng 5,1 tỷ USD, giảm 6-7% so với cùng kỳ.

Ngày 23/7/2026, Mỹ áp thuế 12,5% với Việt Nam và 45 quốc gia khác theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Mức thuế này thay thế mức 10% trước đó, tạo áp lực với các ngành xuất khẩu chủ lực như gỗ, dệt may và da giày. Tuy nhiên, mức tăng 2,5 điểm phần trăm được đánh giá chưa quá lớn, đặc biệt khi Mỹ áp dụng chung với nhiều nền kinh tế cùng lúc. Nguy hiểm lớn hơn đến từ các cuộc điều tra tiếp theo, trong đó mặt hàng gỗ dán Việt Nam vừa chịu mức thuế chống bán phá giá 90,12% và chống trợ cấp 47,18%, tổng cộng 137,3%.

Năm 2025, xuất khẩu gỗ sang Mỹ đạt 9,46 tỷ USD, chiếm 55% tổng kim ngạch toàn ngành. Tuy nhiên, đến hết tháng 7/2026, kim ngạch chỉ đạt 5,1 tỷ USD, giảm 6-7% so với cùng kỳ năm trước. Doanh nghiệp đã đẩy mạnh giao hàng từ đầu năm để tận dụng giai đoạn chưa áp thuế, làm giảm tồn kho. Xuất khẩu từ nay đến cuối năm dự báo tiếp tục chịu áp lực nếu Mỹ ban hành thêm biện pháp thuế mới.

Các hiệp hội ngành khuyến nghị doanh nghiệp kiên trì giữ thị trường Mỹ vì độ khó thâm nhập cao, đồng thời mở rộng xuất khẩu sang Trung Quốc, Nhật Bản, EU và các thị trường tiềm năng khác. Ngành điều hiện xuất khẩu 25-27% sang Mỹ, đang tập trung vào Trung Đông và Trung Á. Ngành rau quả đã chủ động đa dạng hóa thị trường trong nhiều năm, giảm phụ thuộc vào Mỹ. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp tập trung giữ khách hàng, tiết giảm chi phí, nâng cao giá trị gia tăng và cơ cấu lại sản phẩm để tối ưu chi phí đầu vào.

Mức thuế 12,5% sẽ gia tăng áp lực nhưng chưa tạo ra cú sốc lớn do được áp dụng với nhiều nền kinh tế cùng lúc. Các chuyên gia nhận định rằng các ngành đã dự báo trước khả năng này nên không quá bất ngờ. Nhu cầu của Mỹ với các sản phẩm mà chưa thể tự sản xuất vẫn tồn tại, tạo dư địa cho doanh nghiệp Việt. Tuy nhiên, nếu Mỹ áp dụng các biện pháp thuế riêng cho từng quốc gia, tương tự với Trung Quốc năm 2018, sức cạnh tranh của hàng Việt sẽ giảm đáng kể.