Xuất khẩu thủy sản chững lại trong tháng 5/2025: Tín hiệu cảnh báo hay bước chuyển chiến lược?

Sau những tháng đầu năm 2025 tăng trưởng mạnh mẽ, xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong tháng 5 đã có dấu hiệu chững lại khi chỉ đạt 851 triệu USD, tăng nhẹ 2,7% so với cùng kỳ năm ngoái – mức tăng thấp nhất kể từ đầu năm. Tính lũy kế 5 tháng, kim ngạch toàn ngành đạt 4,2 tỷ USD, vẫn tăng 18,2% – phản ánh rõ nỗ lực vượt khó của doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường toàn cầu biến động và chính sách thuế đối ứng từ Hoa Kỳ gây sức ép.

Xuất khẩu sang Mỹ thận trọng vì rủi ro thuế

Từ tháng 4, sau khi Chính phủ Mỹ công bố kế hoạch áp mức thuế tạm thời 10% với nhiều mặt hàng từ Việt Nam – trong đó có thủy sản – các doanh nghiệp đã đẩy mạnh giao hàng sang Mỹ trước hạn chót ngày 9/7/2025, thời điểm có thể áp dụng mức thuế cao hơn tới 46%. Nhờ đó, xuất khẩu thủy sản sang Mỹ trong tháng 5 vẫn đạt gần 160 triệu USD, tăng 9,7% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, kể từ ngày 20/5, giao dịch chững lại do tâm lý dè chừng rủi ro thuế và chi phí đầu vào tăng cao.

Tôm dẫn đầu tăng trưởng, cá tra và cá ngừ gặp khó

Tôm tiếp tục là điểm sáng khi đạt 363 triệu USD trong tháng 5, tăng mạnh 12,4%. Lũy kế 5 tháng, xuất khẩu tôm đạt 1,66 tỷ USD, tăng 28,3% – nhờ nhu cầu ổn định từ Mỹ, Nhật Bản và khối CPTPP.

Cá tra chịu ảnh hưởng nặng nề với mức giảm 17,3% trong tháng 5, chỉ còn 138 triệu USD. Nhiều doanh nghiệp tạm hoãn giao hàng sang Mỹ để tránh rủi ro thuế, đồng thời chuyển hướng sang EU và châu Á.

Cá ngừ cũng sụt giảm 23,2%, còn 65 triệu USD, do chi phí logistics tăng và cạnh tranh từ nguồn cung Mỹ Latinh.

Chiến lược mới: Đa dạng thị trường, tăng chế biến sâu

Bà Lê Hằng – Phó Tổng thư ký VASEP – cho biết, trong bối cảnh bất ổn thuế quan, các doanh nghiệp đang chuyển hướng chiến lược sang đa dạng hóa thị trường và tăng tỷ trọng chế biến sâu. Xuất khẩu sang khối CPTPP như Nhật Bản, Canada, Mexico tiếp tục duy trì đà tăng – riêng tháng 5 đạt 224 triệu USD, tăng 7,9%; lũy kế 5 tháng đạt hơn 1,15 tỷ USD, tăng 24,3%.

Thị trường Trung Quốc và Hong Kong cũng ghi nhận mức tăng ấn tượng – lần lượt 22,3% trong tháng 5 và 48,6% trong 5 tháng đầu năm – nhờ sản phẩm phù hợp khẩu vị và chuỗi cung ứng thuận lợi.

Cá tra: Cơ hội từ các thị trường ngách

Ngành cá tra sau hai thập kỷ phát triển đang đối mặt với sự bão hòa tại Mỹ, EU và Trung Quốc – nơi ngày càng siết quy chuẩn kỹ thuật. Để giữ đà tăng trưởng, VASEP khuyến nghị đẩy mạnh khai thác các thị trường ngách:

Trung Đông – Bắc Phi: Hơn 400 triệu dân, chủ yếu theo đạo Hồi, nhu cầu thực phẩm Halal lớn. Việt Nam hoàn toàn có thể chiếm lĩnh phân khúc này nếu đáp ứng yêu cầu về chứng nhận và truy xuất nguồn gốc.

Châu Phi: Dân số trên 1,4 tỷ người, nhu cầu protein tăng nhanh. Cá tra có lợi thế về giá, dễ chế biến và bảo quản.

Nam Mỹ: Mới chỉ bước đầu vào Brazil, còn nhiều tiềm năng chưa khai thác. Việc đàm phán FTA với khối Mercosur là cú hích chiến lược.

Tuy nhiên, theo VASEP, việc thâm nhập các thị trường này đòi hỏi doanh nghiệp phải hiểu sâu khẩu vị, hành vi tiêu dùng, và có năng lực chế biến, bao bì, logistics phù hợp với từng khu vực.

Gợi ý từ VASEP cho chiến lược phát triển cá tra

Tái cơ cấu sản phẩm theo vùng: Phile không da cho Nhật Bản, cá cắt khoanh cho châu Phi, cá viên – chả cá cho ASEAN...

Liên kết chuỗi sản xuất – xuất khẩu: Sản xuất theo đơn đặt hàng, đáp ứng các chứng nhận như Halal, ASC, Organic.

Đầu tư công nghệ chế biến phụ phẩm: Phát triển collagen, gelatin, dầu cá, bột cá để nâng giá trị xuất khẩu.

Chủ động xúc tiến thương mại: Tham gia hội chợ quốc tế, mở văn phòng đại diện tại Trung Đông, châu Phi, Mỹ Latinh.

Kết luận: Trong bối cảnh thế giới biến động, ngành thủy sản – đặc biệt là cá tra – đang đứng trước thách thức lớn nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội. Nếu có chiến lược linh hoạt, chú trọng thị trường ngách và tăng cường giá trị gia tăng, thủy sản Việt Nam hoàn toàn có thể vững bước vào giai đoạn phát triển bền vững và chuyên nghiệp hơn.