Xuất khẩu đối mặt "luật chơi" mới

Mỹ gia tăng điều tra thương mại, EU đẩy mạnh các tiêu chuẩn xanh, còn Trung Đông bổ sung nhiều quy định mới về chứng nhận và bao bì, tạo thêm áp lực đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

Bên cạnh những lo ngại về chính sách thuế quan của Mỹ, Bộ Công Thương cho rằng thách thức lớn hơn đối với doanh nghiệp Việt Nam trong nửa cuối năm 2026 đến từ hàng loạt rào cản phi thuế quan đang được các thị trường xuất khẩu đồng loạt áp dụng.

Thông tin được đưa ra tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài quý II/2026. Theo đánh giá của các Thương vụ, môi trường thương mại toàn cầu đang thay đổi nhanh, buộc doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh về giá mà còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng.

Đối với thị trường Mỹ, ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hoa Kỳ, cho biết xuất khẩu của Việt Nam vẫn tăng trưởng ở nhiều ngành hàng trong 6 tháng đầu năm. Tuy nhiên, từ nay đến cuối năm, áp lực sẽ gia tăng khi Mỹ mở rộng các cuộc điều tra liên quan đến xuất xứ hàng hóa, lao động, môi trường, sở hữu trí tuệ và chuỗi cung ứng.

Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn vào hệ thống truy xuất nguồn gốc, hồ sơ chứng minh xuất xứ và các tiêu chuẩn phát triển bền vững nếu muốn duy trì khả năng tiếp cận thị trường.

Trong khi đó, tại Liên minh châu Âu (EU), trọng tâm kiểm soát đang dịch chuyển từ ưu đãi thuế quan sang các quy định về môi trường và giảm phát thải. Đây được xem là xu hướng có thể tác động trực tiếp tới nhiều ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, gỗ, nông sản và thủy sản.

Ở khu vực Trung Đông, đặc biệt là UAE, các quy định mới về chứng nhận Halal, bao bì sinh học, bao bì tái chế và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong kiểm tra hàng hóa cũng bắt đầu được triển khai, khiến yêu cầu tuân thủ đối với doanh nghiệp ngày càng cao.

Theo các hiệp hội ngành hàng, thách thức hiện nay không chỉ nằm ở biến động thương mại toàn cầu mà còn đến từ yêu cầu chuyển đổi mô hình sản xuất. Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam cho rằng doanh nghiệp đang phải thích ứng đồng thời với logistics xanh, chuyển đổi số, tối ưu chuỗi cung ứng và truy xuất nguồn gốc hàng hóa.

Các hiệp hội cũng kiến nghị Bộ Công Thương xây dựng hệ thống dữ liệu thị trường tập trung và cơ chế cảnh báo sớm để doanh nghiệp cập nhật nhanh các thay đổi về chính sách nhập khẩu, phòng vệ thương mại và rào cản kỹ thuật.

Đối với nhà đầu tư, những diễn biến này cho thấy triển vọng xuất khẩu trong nửa cuối năm sẽ có sự phân hóa rõ hơn giữa các doanh nghiệp. Những doanh nghiệp sở hữu chuỗi cung ứng minh bạch, năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, hệ thống quản trị chất lượng và khả năng thích ứng với quy định mới nhiều khả năng sẽ duy trì lợi thế cạnh tranh.

Ngược lại, các doanh nghiệp phụ thuộc vào thị trường đơn lẻ, thiếu khả năng truy xuất nguồn gốc hoặc chưa đầu tư cho chuyển đổi xanh có thể chịu áp lực lớn hơn khi các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu kỹ thuật.

Nhìn tổng thể, thông điệp từ Bộ Công Thương cho thấy "luật chơi" của thương mại quốc tế đang thay đổi. Thuế quan vẫn là yếu tố cần theo dõi, nhưng năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, tính minh bạch và phát triển bền vững sẽ ngày càng quyết định khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường toàn cầu.