#Quốc tế

24HMONEY đã kiểm duyệt

Washington loay hoay trong "mê cung" hạt nhân Iran

Từ thỏa thuận năm 2015 đến sự đổ vỡ thời hậu Trump, tiến trình ngoại giao giữa Mỹ và Iran dường như đang lặp lại một kịch bản cũ: Thiếu hụt niềm tin và thừa thãi sự hoài nghi.

Phó tổng thống JD Vance trong cuộc họp báo sau cuộc gặp với các đại diện từ Pakistan và Iran vào ngày 12/4 tại Islamabad, Pakistan.

Cuộc tiếp xúc cấp cao mới nhất giữa Mỹ và Iran được kỳ vọng mở ra lối đi mới, nhưng rốt cuộc vẫn rơi vào quỹ đạo cũ. Khi đàm phán chạm đến chương trình hạt nhân, mọi tiến triển nhanh chóng chững lại, lặp lại kịch bản đã kéo dài suốt hơn hai thập kỷ.

Tuyên bố sau cuộc gặp cho thấy khoảng cách lập trường vẫn không thay đổi: Mỹ yêu cầu Iran từ bỏ tham vọng hạt nhân, trong khi Tehran kiên quyết giữ quyền làm giàu uranium. Điểm nghẽn không nằm ở thiếu kênh đối thoại, mà ở giới hạn nhượng bộ của mỗi bên.

Từ năm 2002, khi các cơ sở hạt nhân bí mật của Iran bị phanh phui, chương trình hạt nhân đã trở thành tâm điểm căng thẳng giữa Tehran và phương Tây. Chiến lược quen thuộc được lặp lại: đàm phán song hành trừng phạt. Nhưng càng kéo dài, khoảng trống niềm tin càng sâu.

Iran chưa từng từ chối đàm phán, song điều kiện cốt lõi không thay đổi: nới lỏng trừng phạt để đổi lấy hạn chế hạt nhân. Vấn đề nằm ở chi tiết và mức độ tin cậy – thứ luôn thiếu trong mọi thỏa thuận.

Bước ngoặt từng xuất hiện năm 2015 khi thỏa thuận hạt nhân được ký kết, áp trần mức làm giàu uranium và đổi lại là dỡ bỏ trừng phạt. Nhưng chu kỳ đổ vỡ nhanh chóng lặp lại khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận năm 2018, kéo theo làn sóng trừng phạt mới và sự leo thang từ phía Iran.

Trong những năm gần đây, Tehran tăng tốc chương trình hạt nhân, nâng mức làm giàu uranium lên ngưỡng cao hơn và triển khai công nghệ tiên tiến. Các nỗ lực hàn gắn, từ trao đổi tù nhân đến đàm phán trung gian, đều không tạo ra đột phá thực chất.

Nguyên nhân sâu xa không chỉ nằm ở kinh tế hay kỹ thuật, mà ở cách Iran nhìn nhận chính mình. Với lịch sử hàng nghìn năm và tham vọng cường quốc, chương trình hạt nhân được xem là biểu tượng của chủ quyền và năng lực quốc gia. Việc từ bỏ vì thế không chỉ là quyết định chính sách, mà còn là vấn đề danh dự.

Ở chiều ngược lại, phương Tây coi việc Iran duy trì năng lực làm giàu uranium là rủi ro an ninh không thể chấp nhận. Hai lập trường này tạo thành thế đối đầu khó dung hòa.

Ngoài yếu tố biểu tượng, chương trình hạt nhân còn mang lại cho Iran đòn bẩy chiến lược. Năng lực “cận ngưỡng” cho phép nước này duy trì khả năng răn đe và tăng vị thế mặc cả, dù không chính thức sở hữu vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy trạng thái này không đủ để loại bỏ nguy cơ xung đột. Các đòn tấn công quân sự trong khu vực vẫn xảy ra, khiến căng thẳng liên tục leo thang.

Trong bối cảnh đó, khả năng Iran từ bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân gần như không tồn tại. Với Tehran, đó không chỉ là một lựa chọn chiến lược, mà là điều kiện để bảo vệ vị thế và tránh bị gây sức ép trong tương lai.

Và khi cả hai bên đều không thể lùi bước, đàm phán nhiều khả năng sẽ tiếp tục quay trong vòng lặp cũ – nơi tiến triển luôn bị giới hạn bởi chính những nguyên tắc cốt lõi mà mỗi bên theo đuổi.