Vũ khí bí mật giúp UAV Nga vô hiệu hóa đòn gây nhiễu của Ukraine

Nga đang tăng số lượng ăng-ten trên các máy bay không người lái (UAV) tấn công nhằm nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống định vị vệ tinh trước các biện pháp tác chiến điện tử của Ukraine.

Nga nâng cấp ăng-ten chống nhiễu

Việc nâng cấp này khiến Ukraine gặp nhiều khó khăn hơn trong nỗ lực vô hiệu hóa UAV bằng cách gây nhiễu tín hiệu vệ tinh – nguồn dữ liệu quan trọng giúp các thiết bị xác định vị trí và duy trì lộ trình bay.

Một trong những hệ thống được Nga sử dụng là Kometa, do công ty VNIIR-Progress sản xuất. Thiết bị này tích hợp nhiều phần tử thu tín hiệu, cho phép duy trì khả năng kết nối với vệ tinh ngay cả khi đối phương triển khai các biện pháp gây nhiễu điện tử.

Các phần tử thu tín hiệu, thường được gọi là ăng-ten dạng tấm (patch antenna), giúp hệ thống phân biệt tín hiệu định vị vệ tinh hợp lệ với tín hiệu gây nhiễu. Nhờ đó, UAV có thể duy trì lộ trình bay theo kế hoạch.

Nga đã triển khai các phiên bản Kometa sử dụng 16 phần tử thu tín hiệu, đồng thời chuẩn bị năng lực sản xuất những cấu hình có tới 20 phần tử. Tuy nhiên, các chuyên gia Ukraine cho biết họ đã phát hiện những UAV tấn công Shahed được trang bị hệ thống ăng-ten lớn hơn đáng kể, với 32 phần tử, trong các đợt tập kích nhằm vào Kiev. Ông Serhii Beskrestnov, chuyên gia về tác chiến điện tử kiêm cố vấn công nghệ quốc phòng cho Tổng thống Zelensky giải thích rằng việc tăng số lượng phần tử thu tín hiệu giúp cải thiện khả năng chống nhiễu của ăng-ten.

“Càng có nhiều phần tử, ăng-ten càng có khả năng triệt tiêu nhiều nguồn gây nhiễu điện tử hơn”, ông Beskrestnov cho biết.

Cấu hình 32 phần tử được cho là kết hợp hai mảng ăng-ten riêng biệt, mỗi mảng gồm 16 phần tử, cho phép thiết bị hoạt động trên nhiều băng tần định vị vệ tinh khác nhau.

Ngoài UAV Geran, các hệ thống Kometa còn được phát hiện trên bom dẫn đường, tên lửa Iskander-M, tên lửa Kinzhal và mẫu tên lửa hành trình mới Filin của Nga. Theo thông tin tình báo Ukraine, các nhà sản xuất quốc phòng Nga đã đặt hàng hơn 100.000 mô-đun Kometa với nhiều cấu hình khác nhau để trang bị cho các loại vũ khí dẫn đường. Quy mô đơn đặt hàng cho thấy Nga đang hướng tới việc phổ biến công nghệ bảo vệ hệ thống định vị cải tiến trên nhiều nền tảng vũ khí.

Ukraine tìm cách đối phó với hệ thống định vị chống nhiễu

Mặc dù được tăng cường khả năng bảo vệ, các chuyên gia Ukraine cho rằng ăng-ten có nhiều phần tử thu tín hiệu hơn không đồng nghĩa với việc UAV Nga hoàn toàn miễn nhiễm trước các biện pháp tác chiến điện tử.

Hiệu quả của từng cấu hình Kometa còn phụ thuộc vào cách bố trí ăng-ten, số lượng phần tử thu tín hiệu và các thuật toán xử lý được sử dụng để phân biệt tín hiệu vệ tinh với tín hiệu gây nhiễu. Sau khi nghiên cứu một mẫu ăng-ten 32 phần tử thu được từ thị trường vũ khí thứ cấp, các chuyên gia Ukraine tuyên bố đã tìm ra phương pháp gây nhiễu hệ thống này.

“Bằng cách triển khai hai hệ thống, một hoạt động trên băng tần L1 và hệ thống còn lại bao phủ các băng tần L2/L5, chúng tôi có thể gây nhiễu ăng-ten này mà không gặp trở ngại đáng kể”, ông Alkhimik, chỉ huy đơn vị Night Watch của Ukraine, cho biết.

Một phương pháp khác được Ukraine nghiên cứu là giả mạo tín hiệu vệ tinh (spoofing). Thay vì chỉ áp đảo tín hiệu định vị hợp lệ bằng nhiễu điện tử, kỹ thuật này can thiệp và làm sai lệch thông tin định vị mà thiết bị thu nhận.

Trong khi đó, Fly Group Ukraine đã phát triển một biện pháp đối phó khác, sử dụng các thiết bị kết nối để truyền tọa độ giả tới những UAV Nga đang tiếp cận. Phương pháp này khai thác cơ chế hoạt động của hệ thống định vị trên UAV, khiến bộ điều khiển bay tự động điều chỉnh hướng di chuyển theo những tọa độ sai lệch. Qua đó, UAV có thể bị dẫn ra khỏi các khu vực đông dân cư mà không nhận biết được sự can thiệp.

Ông Anatoliy Khrapchynskyi, Giám đốc phát triển của Fly Group Ukraine, giải thích: “Chiếc UAV vẫn được cho là đang bay về phía mục tiêu, nhưng hệ thống lái tự động, vốn dựa trên các tọa độ giả, sẽ dần điều chỉnh lộ trình, đưa thiết bị bay rời khỏi các thành phố và hướng tới những khu vực an toàn”.

Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp đối phó này đối với những UAV được trang bị hệ thống ăng-ten định vị ngày càng tinh vi vẫn chưa được xác định rõ, nhất là khi Nga liên tục nâng cấp công nghệ.

Nếu các hệ thống tác chiến điện tử của Ukraine không còn đủ khả năng vô hiệu hóa hiệu quả UAV đang tiếp cận, Kiev có thể phải tăng cường sử dụng các máy bay không người lái đánh chặn, UAV chuyên dụng và những hệ thống tên lửa phòng không có chi phí cao hơn để đối phó.

Cuộc cạnh tranh giữa năng lực gây nhiễu và công nghệ chống nhiễu đang khiến cuộc đối đầu trên không giữa Nga và Ukraine ngày càng phức tạp. Khi các hệ thống định vị liên tục được nâng cấp để thích ứng với những biện pháp tác chiến điện tử mới, khả năng kiểm soát và đánh chặn UAV sẽ không chỉ phụ thuộc vào sức mạnh của thiết bị gây nhiễu mà còn đòi hỏi những giải pháp phòng thủ đa tầng. Điều này có thể buộc Ukraine phải điều chỉnh chiến thuật, kết hợp nhiều phương thức đánh chặn để ứng phó với các UAV Nga ngày càng có khả năng chống chịu tốt hơn trước tác chiến điện tử.