MỚI

Tính thuế TNCN 2026

#Kinh doanh

24HMONEY đã kiểm duyệt

Vụ 130 tấn lợn bệnh: Hậu kiểm thực phẩm đang "ngủ quên"?

Theo luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), vụ 130 tấn lợn nhiễm dịch được đưa vào sản xuất tại Công ty Đồ hộp Hạ Long không chỉ là một vi phạm đơn lẻ, mà là minh chứng rõ nét cho những lỗ hổng nghiêm trọng trong cơ chế hậu kiểm an toàn thực phẩm. Việc nguyên liệu bẩn tồn tại suốt thời gian dài cho thấy công tác kiểm tra sau cấp phép vẫn mang tính hình thức, chưa đủ sức phát hiện sớm và ngăn chặn vi phạm.

Vụ việc 130 tấn lợn nhiễm dịch được phát hiện tại Công ty Đồ hộp Hạ Long không chỉ là một sự cố nghiêm trọng về an toàn thực phẩm, mà còn là lát cắt điển hình cho những lỗ hổng mang tính hệ thống trong cơ chế hậu kiểm hiện nay. Điều đáng lo ngại nhất không nằm ở việc thiếu quy định pháp luật, mà ở cách thức vận hành và tư duy quản lý vẫn nặng hình thức, thiếu kiểm soát thực chất.

Cốt lõi của vấn đề là sự lệ thuộc quá mức vào hồ sơ, giấy tờ. Trong nhiều trường hợp, hậu kiểm bị “hành chính hóa”, vận hành như một thủ tục rà soát tính đầy đủ của giấy phép, chứng nhận, hóa đơn, sổ sách. Khi doanh nghiệp xuất trình đủ hồ sơ hợp lệ, quá trình kiểm tra thường dừng lại, trong khi những yếu tố quyết định đến mức độ an toàn thực tế – như nguồn gốc nguyên liệu, điều kiện bảo quản, quy trình sản xuất và tính trung thực của thông tin công bố – lại ít được kiểm tra đến nơi đến chốn, thậm chí chỉ làm cho có.

Chính cách làm này tạo ra một nghịch lý nguy hiểm: doanh nghiệp “đạt chuẩn trên giấy”, nhưng rủi ro vẫn âm thầm tích tụ ngoài đời thực. Chỉ đến khi vi phạm đủ lớn, đủ nghiêm trọng để không thể che giấu, sự việc mới bị phanh phui, khi hậu quả đã vượt xa ngưỡng chấp nhận của xã hội.

Một lỗ hổng khác nằm ở tâm lý “miễn dịch giám sát” dành cho các doanh nghiệp có thương hiệu lâu năm. Sự quen mặt, quen tên vô tình khiến nhiều đơn vị được xếp vào nhóm rủi ro thấp, kéo theo tần suất kiểm tra giảm dần và mức độ cảnh giác bị nới lỏng. Khi những câu hỏi khó không còn được đặt ra thường xuyên, sai phạm mang tính hệ thống có điều kiện tồn tại dai dẳng: từ nhập nhèm xuất xứ, lập lờ thông tin sản phẩm, cho tới thu mua và sử dụng nguyên liệu không bảo đảm an toàn.

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn - Giám Đốc Công Ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội)

Đáng nói hơn, cơ chế hậu kiểm hiện nay chưa gắn chặt trách nhiệm cá nhân với trách nhiệm pháp nhân. Khi vi phạm bị phát hiện, xử lý thường dừng lại ở mức phạt hành chính đối với doanh nghiệp, trong khi vai trò và trách nhiệm của người ra quyết định, người phê duyệt hay bộ phận kiểm soát nội bộ lại không được truy cứu đến cùng. Điều này biến vi phạm từ một rủi ro pháp lý nghiêm trọng thành “chi phí kinh doanh” có thể tính toán, khiến hậu kiểm mất đi vai trò phòng ngừa, chỉ còn là bước xác nhận hậu quả.

Không thể không nhìn thẳng vào những bất cập từ phía cơ quan quản lý. Khi hoạt động cấp phép, thẩm định và hậu kiểm phụ thuộc quá nhiều vào quy trình nội bộ, thiếu minh bạch và thiếu cơ chế giám sát chéo hiệu quả, thì hồ sơ hợp lệ không còn là bảo chứng cho an toàn, mà đôi khi trở thành tấm bình phong che chắn sai phạm. Lá chắn cuối cùng của người tiêu dùng vì thế bị suy yếu.

Việc một lượng lớn nguyên liệu nhiễm dịch tồn tại trong kho doanh nghiệp suốt thời gian dài còn phản ánh sự thiếu chủ động và liên thông trong giám sát sau cấp phép. Dù pháp luật yêu cầu cơ sở sản xuất phải duy trì đầy đủ điều kiện an toàn trong suốt quá trình hoạt động, thực tế hậu kiểm lại chưa được triển khai thường xuyên, liên tục và có chiều sâu. Nhiều cuộc kiểm tra vẫn được báo trước, nặng về giấy tờ, thiếu kiểm tra thực địa kho bãi, điều kiện bảo quản và tình trạng tồn kho, làm giảm đáng kể khả năng phát hiện vi phạm thực chất.

Bên cạnh đó, sự phân tán và chồng chéo trong thẩm quyền quản lý, cùng với cơ chế phối hợp và chia sẻ thông tin còn lỏng lẻo, đã tạo ra những “khoảng trống quản lý”. Chính trong những khoảng trống ấy, nguyên liệu bẩn có thể bị hợp thức hóa, lưu thông và tồn tại dai dẳng mà không bị xử lý dứt điểm.

Đáng chú ý, việc cơ quan điều tra xem xét trách nhiệm hình sự trong vụ việc này mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một vụ án cụ thể. Đó là nỗ lực phá vỡ “tấm khiên pháp nhân” – nơi lâu nay trách nhiệm thường dừng ở doanh nghiệp, trong khi cá nhân lãnh đạo ra quyết định sai trái vẫn đứng ngoài vòng chịu trách nhiệm. Khi trách nhiệm được cá nhân hóa, thông điệp phát đi rất rõ ràng: không thể núp bóng pháp nhân để đánh đổi sức khỏe cộng đồng lấy lợi nhuận.

Sản phẩm của CTCP đồ hộp Hạ Long đã hiện diện trên 34 tỉnh thành, hơn 20 chuỗi hệ thống siêu thị toàn quốc.

Thực tiễn này cho thấy, đã đến lúc cơ chế hậu kiểm cần một cuộc cải cách thực chất, thay vì những điều chỉnh chắp vá. Chế tài phải đủ mạnh để không còn bị coi là chi phí kinh doanh; truy xuất nguồn gốc phải được thực hiện xuyên suốt chuỗi cung ứng bằng công nghệ và minh bạch hóa dữ liệu; trách nhiệm phải gắn với từng cá nhân cụ thể; và xã hội cần được trao quyền giám sát thông qua các cơ chế tố giác an toàn, bảo vệ người phản ánh.

Chỉ khi hậu kiểm thoát khỏi cái bóng của giấy tờ, trở thành công cụ quản lý rủi ro thực sự và được vận hành với trách nhiệm giải trình rõ ràng, niềm tin của người tiêu dùng mới có cơ hội được khôi phục, và những vụ việc như Đồ hộp Hạ Long mới không còn lặp lại.