Vì sao Mỹ dừng tay với Iran?

Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ hủy đòn tấn công quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran sau khi các bên đạt được khuôn khổ thỏa thuận khai thông eo biển Hormuz. Bước ngoặt ngoại giao phút chót đã tạm thời xoa dịu mối lo ngại về một cú sốc cung ứng năng lượng toàn cầu.

Việc đàm phán giải tỏa điểm nóng hàng hải Vùng Vịnh giúp hạ nhiệt giá dầu thô ngắn hạn, song rủi ro địa chính trị vẫn rình rập thị trường tài chính.

Theo kênh truyền hình Channel 12 của Israel, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã đồng ý với một thỏa thuận thỏa hiệp về mở cửa eo biển Hormuz, khiến Tổng thống Trump hủy kế hoạch tấn công vào phút chót. Thỏa thuận do Qatar và Mỹ dàn xếp quy định rằng các tàu sẽ đi vào Vịnh Ba Tư qua phía eo biển do Iran kiểm soát và rời khỏi khu vực qua phía eo biển thuộc Oman. Oman đã chấp thuận thỏa thuận nhưng yêu cầu có các cam kết bảo đảm rằng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran sẽ tôn trọng thỏa thuận này. Hiện Qatar đang nỗ lực đạt được những bảo đảm này từ các bên liên quan.

Ngày 1/8, Tổng thống Trump cho biết ông đã hủy kế hoạch tiến hành cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào Iran. Trên mạng xã hội Truth Social, ông viết rằng Mỹ đã hoàn toàn sẵn sàng tấn công với mức độ sức mạnh quân sự chưa từng thấy kể từ Thế chiến II. Tuy nhiên, ông nhận được đề nghị từ Iran và các quốc gia khác ở Trung Đông yêu cầu tạm hoãn mọi cuộc tấn công vì các bên đã thống nhất được khuôn khổ của một thỏa thuận. Trump xác nhận thỏa thuận bao gồm việc mở cửa ngay lập tức, hoàn toàn eo biển Hormuz và chấm dứt mối đe dọa hạt nhân từ Iran, đồng thời Israel cũng đồng ý tạm hoãn cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào Iran.

Quyết định hủy tấn công được đưa ra trong bối cảnh Tehran tăng cường hoạt động ngoại giao. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã có cuộc điện đàm với Tổng tham mưu trưởng Quân đội Pakistan, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ và Ngoại trưởng Ả rập Xê út để thảo luận về nguy cơ xung đột leo thang. Trong các cuộc trao đổi, Tehran cảnh báo mọi hành động quân sự từ phía Mỹ nhưng cũng tái khẳng định sẵn sàng đối thoại. Bộ Ngoại giao Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn bằng cách không tuân thủ quy định về hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz, nhưng vẫn để ngỏ cánh cửa cho đàm phán ngoại giao.

Ông Ross Harrison, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện nghiên cứu Trung Đông, cho rằng vẫn khó xác định chiến lược rõ ràng của Mỹ vì Trump đã nhiều lần phát tín hiệu leo thang quân sự rồi lại rút lui. Ông nhận định còn quá sớm để kết luận tại sao Trump quyết định hủy kế hoạch, cũng như chưa biết Tehran cam kết gì với Washington. Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng tuyên bố mới nhất không đồng nghĩa với căng thẳng được hạ nhiệt thực sự nếu Mỹ và Iran không đạt được thỏa thuận rõ ràng về mở lại eo biển Hormuz. Ông Harrison mô tả tình hình hiện nay là một cuộc thử thách sức bền giữa các bên, với rủi ro các nhà lãnh đạo có thể đánh mất khả năng kiểm soát nếu xung đột tiếp tục kéo dài.