Vì sao Mỹ chưa thể ‘giải cứu’ eo biển Hormuz?

Dù tuyên bố sẽ mở lại eo biển Hormuz “bằng mọi giá”, Mỹ đang đối mặt với hàng loạt rào cản quân sự, địa lý và chiến lược khiến nhiệm vụ này trở nên cực kỳ phức tạp.

“Yết hầu” năng lượng biến thành chiến trường

Eo biển Hormuz – nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí toàn cầu – đang bị Iran phong tỏa gần như hoàn toàn để đáp trả các cuộc tấn công từ Mỹ và Israel.

Hàng trăm tàu chở dầu hiện mắc kẹt ở hai đầu eo biển, khiến dòng chảy năng lượng đình trệ, đẩy giá dầu tăng vọt và gây áp lực lớn lên kinh tế toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ mở lại tuyến hàng hải này, song thực tế cho thấy đây là một nhiệm vụ “khó nhằn”.

Địa lý: Lợi thế tuyệt đối của Iran

Một trong những rào cản lớn nhất là yếu tố địa lý.

Eo biển Hormuz có đoạn hẹp nhất chỉ khoảng 34km, trong khi luồng hàng hải thực tế còn hẹp hơn nhiều. Tàu thuyền buộc phải di chuyển sát bờ biển Iran – nơi có địa hình núi đá hiểm trở.

Điều này tạo điều kiện lý tưởng cho chiến thuật “phi đối xứng” của Iran: sử dụng vũ khí nhỏ, cơ động, giấu trong hang động, vách đá hoặc triển khai bất ngờ ở cự ly gần.

Trong môi trường như vậy, tàu thuyền gần như không có đủ thời gian phản ứng khi bị tấn công, khiến mọi hệ thống phòng thủ trở nên kém hiệu quả.

Mối đe dọa từ tên lửa, UAV và… thủy lôi

Kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2, đã có ít nhất 17 tàu bị tấn công, theo dữ liệu hàng hải. Tuy nhiên, các đợt không kích của Mỹ và Israel vẫn chưa thể vô hiệu hóa hoàn toàn năng lực này của Iran.

Đặc biệt, thủy lôi được xem là mối nguy lớn nhất. Đây là loại vũ khí rẻ tiền nhưng cực kỳ hiệu quả, có thể:

Iran được cho là đã bắt đầu rải thủy lôi từ ngày 12/3, khiến việc rà phá có thể kéo dài nhiều tuần và đặt lực lượng Mỹ vào tình thế nguy hiểm trực tiếp.

Trong không gian hẹp như Hormuz, nguy cơ tàu va phải thủy lôi càng cao do khả năng cơ động bị hạn chế.

Chiến dịch quân sự: Tốn kém và rủi ro cao

Để mở lại eo biển, Mỹ có thể phải triển khai một chiến dịch quy mô lớn, bao gồm:

Tuy nhiên, mỗi phương án đều tiềm ẩn rủi ro. Tàu khu trục Mỹ vốn không được thiết kế cho các cuộc giao tranh tầm gần như tại Hormuz, trong khi lực lượng trên bộ có nguy cơ chịu tổn thất nếu bị tấn công hoặc bắt giữ.

Ngoài ra, việc dồn lực vào Hormuz có thể khiến Mỹ phải phân tán nguồn lực khỏi các chiến dịch quân sự khác trong khu vực.

“Mở được” chưa chắc “an toàn”

Ngay cả khi Mỹ triển khai thành công chiến dịch hộ tống, vấn đề lớn nhất vẫn là niềm tin thị trường.

Hiện có gần 500 tàu chở dầu đang neo đậu phía tây eo biển, phần lớn không di chuyển. Trước xung đột, mỗi ngày có khoảng 80 tàu dầu và khí đi qua Hormuz.

Để dòng chảy này khôi phục, các hãng vận tải và bảo hiểm cần tin rằng rủi ro đã giảm xuống mức chấp nhận được. Nhưng chỉ cần một vụ tấn công, niềm tin đó có thể sụp đổ ngay lập tức.

Hơn nữa, Iran không chỉ hoạt động tại Hormuz mà còn mở rộng sang cả vùng Vịnh và vịnh Oman, khiến việc bảo vệ tàu thuyền trở thành nhiệm vụ kéo dài và phức tạp hơn nhiều.

Lời giải có thể không nằm ở quân sự

Giới chuyên gia nhận định, giải pháp quân sự khó có thể mang lại hiệu quả bền vững.

Chừng nào Iran còn duy trì áp lực tại Hormuz, giao thông hàng hải vẫn sẽ bị gián đoạn. Để tuyến đường này thực sự hoạt động bình thường trở lại, một giải pháp ngoại giao và chính trị toàn diện có thể là điều không thể tránh khỏi.

Trong bối cảnh đó, eo biển Hormuz không chỉ là “yết hầu” năng lượng, mà còn là phép thử lớn đối với sức mạnh và giới hạn của các cường quốc.