Vì sao EVN chưa đồng thuận với DPPA?

Đề xuất bổ sung đơn vị bán lẻ điện tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) đang tạo ra những cuộc tranh biện nảy lửa tại Dự thảo Luật Điện lực sửa đổi. Dưới góc nhìn tài chính, đây không chỉ là bước đi chiến lược hướng tới thị trường điện cạnh tranh, mà còn là bài toán phân bổ chi phí hệ thống đầy cân não giữa Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và các doanh nghiệp tiêu thụ năng lượng.

Đề xuất mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) tiếp tục trở thành tâm điểm thảo luận trong quá trình sửa đổi Luật Điện lực. Trong báo cáo thẩm định gửi Chính phủ, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đề nghị cơ quan soạn thảo đánh giá toàn diện tác động trước khi mở rộng cơ chế này, nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh bất cập trong phân bổ chi phí và trục lợi chính sách.

Theo EVN, nếu cơ chế chưa được thiết kế đầy đủ, nhóm khách hàng tham gia mua bán điện trực tiếp có thể được hưởng chi phí điện thấp hơn, trong khi phần chi phí còn lại của hệ thống sẽ phải phân bổ cho EVN, các tổng công ty điện lực hoặc các khách hàng không tham gia DPPA. Điều này có thể tạo ra sự mất cân đối và thiếu công bằng giữa các nhóm sử dụng điện.

Tập đoàn cũng đề nghị đánh giá kỹ cơ chế thu hồi chi phí trong quá trình triển khai nhằm bảo đảm tính minh bạch và bền vững của thị trường điện.

Một điểm đáng chú ý khác là EVN cho rằng mục tiêu ban đầu của DPPA chủ yếu nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp có nhu cầu chứng minh sử dụng điện xanh phục vụ xuất khẩu. Trong khi đó, dự thảo Luật Điện lực đã bổ sung thị trường Chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) - công cụ xác nhận sản lượng điện được tạo ra từ nguồn năng lượng tái tạo.

Theo quan điểm của EVN, doanh nghiệp hoàn toàn có thể đáp ứng yêu cầu về sử dụng năng lượng sạch thông qua REC mà không nhất thiết phải tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp. Vì vậy, tập đoàn đề xuất chỉ áp dụng DPPA đối với hình thức giao dịch điện không thông qua lưới điện quốc gia để hạn chế nguy cơ chính sách bị lạm dụng.

Ở chiều ngược lại, Bộ Công Thương cho rằng DPPA và thị trường Chứng chỉ năng lượng tái tạo có mục tiêu khác nhau và mang tính bổ trợ thay vì thay thế lẫn nhau.

Theo cơ quan soạn thảo, DPPA là phương thức giao dịch điện trực tiếp giữa các chủ thể trên thị trường nhằm đa dạng hóa hình thức mua bán điện, thúc đẩy cạnh tranh và khuyến khích phát triển nguồn điện tái tạo. Trong khi đó, chứng chỉ năng lượng tái tạo chỉ đóng vai trò xác nhận nguồn gốc điện xanh.

Đáng chú ý, sau thời điểm Bộ Tư pháp hoàn tất thẩm định dự thảo luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định 243/2026, tiếp tục mở rộng cơ chế DPPA thông qua lưới điện quốc gia. Đối tượng tham gia cũng được bổ sung thêm các trung tâm dữ liệu (Data Center) - nhóm khách hàng có nhu cầu tiêu thụ điện lớn và ngày càng gia tăng trong bối cảnh phát triển trí tuệ nhân tạo và kinh tế số.

Theo Bộ Công Thương, việc mở rộng DPPA phù hợp với lộ trình phát triển thị trường điện cạnh tranh cũng như mục tiêu chuyển dịch năng lượng quốc gia. Vì vậy, cơ quan này đề xuất giữ nguyên quy định trong dự thảo Luật Điện lực, đồng thời tiếp tục hoàn thiện đánh giá tác động theo góp ý của Hội đồng thẩm định.

Đối với thị trường, việc hoàn thiện cơ chế DPPA được kỳ vọng tạo thêm động lực cho các doanh nghiệp phát triển năng lượng tái tạo, điện gió, điện mặt trời cũng như các đơn vị đầu tư hạ tầng điện. Tuy nhiên, bài toán cân bằng lợi ích giữa khách hàng, doanh nghiệp điện lực và sự ổn định của hệ thống truyền tải vẫn được xem là yếu tố then chốt trong quá trình hoàn thiện chính sách.