“Vành đai an ninh” của Iran: Quân bài mới có thể làm đảo lộn bàn cờ Trung Đông?

Trong khi các cuộc đàm phán hạt nhân vẫn đang diễn ra ở hậu trường, Iran tuyên bố thiết lập một “vành đai an ninh” trải dài từ eo biển Hormuz đến Bab el-Mandeb. Động thái này được cho là có thể khiến cục diện một cuộc xung đột vốn đang bế tắc trở nên phức tạp hơn.

Iran tuyên bố thiết lập “vành đai an ninh” mới

Ngày 8/6, chuẩn tướng Esmail Qaani, Tư lệnh lực lượng tinh nhuệ Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố thiết lập một “vành đai an ninh” mới kéo dài từ eo biển Hormuz ở Vịnh Ba Tư đến eo biển Bab al-Mandeb trên Biển Đỏ.

Tuyên bố được đưa ra ngay sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định lệnh phong tỏa do hải quân Mỹ áp đặt đối với tàu thuyền ra vào Iran từ tháng 4 sẽ tiếp tục được duy trì. Điều này cho thấy hai bên vẫn chưa có dấu hiệu nhượng bộ trong các tính toán chiến lược.

Leo thang căng thẳng tại khu vực

Hãng thông tấn IRNA dẫn lời ông Qaani cho biết các diễn biến gần đây là minh chứng cho sự phối hợp ngày càng chặt chẽ của lực lượng mà Tehran gọi là “mặt trận kháng chiến”.

Ông nhấn mạnh: “Hành động kịp thời và mạnh mẽ của Yemen anh hùng cho thấy sự khôn ngoan của mặt trận kháng chiến. Nếu cần thiết, những bên khác cũng sẽ tham gia”.

Đồng thời, ông cảnh báo: “Hành động khiêu khích của chế độ Phục quốc Do Thái và Mỹ trong khu vực sẽ vấp phải phản ứng từ mặt trận kháng chiến thống nhất. Các chiến binh không biên giới đang giám sát các điểm nghẽn quá cảnh”.

Những phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh khu vực vừa trải qua một đợt leo thang mới.

Ngày 4/6, Israel tiến hành không kích vào thủ đô Beirut (Lebanon) dù lệnh ngừng bắn vẫn đang có hiệu lực. Đáp trả, Iran phóng tên lửa vào miền bắc Israel, kéo theo các đợt không kích trả đũa từ phía Israel nhằm vào Iran.

Điểm nóng chiến lược toàn cầu

Khu vực căng thẳng hiện nay trải dài từ eo biển Hormuz đến phía tây bắc Ấn Độ Dương, trong đó Bab al-Mandeb từ lâu đã là điểm nóng chiến lược.

Bất kỳ sai lầm nào tại hai tuyến hàng hải huyết mạch này đều có thể tác động tức thì đến giá dầu toàn cầu, phí bảo hiểm, hoạt động vận tải biển và quan hệ giữa các cường quốc.

Các tuyên bố mới từ cả hai phía vì vậy được cho là tiếp tục làm gia tăng mức độ phức tạp của cuộc xung đột đang bế tắc, dù các cuộc thương lượng vẫn đang diễn ra ở hậu trường.

Không gian ngoại giao ngày càng thu hẹp

Những động thái leo thang phản ánh sự khác biệt sâu sắc về logic chiến lược giữa các bên.

Washington kiên định lập trường rằng Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân. Trong khi đó, Tehran yêu cầu xác minh, dỡ bỏ trừng phạt và quyền phát triển năng lượng hạt nhân “hòa bình”, đồng thời mong muốn một mức độ kiểm soát nhất định đối với eo biển Hormuz.

Về phía Mỹ, các “lằn ranh đỏ” ban đầu chỉ tập trung vào ngăn chặn vũ khí hóa hạt nhân, nhưng sau đó đã mở rộng đáng kể dưới ảnh hưởng của Israel, bao gồm: không làm giàu uranium trên lãnh thổ Iran, giao nộp kho uranium đã làm giàu, hạn chế phát triển tên lửa, mở hoàn toàn eo biển Hormuz và chấm dứt hỗ trợ các đối tác khu vực của Tehran.

Từ góc nhìn của Iran, những yêu cầu này không còn mang tính đàm phán mà được xem như nỗ lực nhằm thay đổi chế độ. Trong bối cảnh nghi kỵ gia tăng sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào cuối tháng 2, Tehran càng khó chấp nhận đánh đổi năng lực răn đe, đặc biệt khi các nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ đang hiện diện sát khu vực.

Nghịch lý hiện nay là Mỹ gia tăng sức ép quân sự nhằm buộc Tehran nhượng bộ, nhưng chính áp lực này lại có xu hướng củng cố lập trường cứng rắn của Iran. Tuyên bố mới nhất của chuẩn tướng Qaani là minh chứng rõ ràng.

Trong khi đó, các nhà hoạch định chính sách Mỹ cũng chịu áp lực từ trong nước và đồng minh, khiến mọi thỏa thuận tiềm năng trở nên nhạy cảm về mặt chính trị.

Thế cân bằng nguy hiểm

Theo giới phân tích, trừ khi Washington và Tehran tách biệt hoàn toàn đàm phán hạt nhân với các hoạt động quân sự và yêu sách cực đại từ hai phía, cơ hội đạt được thỏa thuận sẽ tiếp tục thu hẹp.

Thực tế, cả hai bên đều có giới hạn: Mỹ khó buộc Iran khuất phục hoàn toàn, trong khi Iran cũng không đủ nguồn lực để kiểm soát một khu vực hàng hải rộng lớn như tuyên bố.

Thay vào đó, một trạng thái cân bằng nguy hiểm đang hình thành đủ ổn định để tránh chiến tranh toàn diện, nhưng vẫn đủ bất ổn để duy trì căng thẳng kéo dài.

EU siết trừng phạt Iran

Ngày 8/6, Liên minh châu Âu (EU) tuyên bố áp đặt lệnh trừng phạt đối với hai cá nhân người Iran và một đơn vị thuộc IRGC vì hành vi “đe dọa quyền tự do giao thông hàng hải” tại eo biển Hormuz, nơi khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu đi qua.

Đây là lần đầu tiên EU áp dụng cơ chế trừng phạt mới liên quan đến tự do hàng hải đối với Iran.

Danh sách trừng phạt bao gồm Bộ Tư lệnh tỉnh Hormozgan thuộc hải quân IRGC, ông Mohammad Akbarzadeh (Phó Tư lệnh phụ trách chính trị hải quân IRGC) và ông Hamid Hosseini, đại diện Hiệp hội Các nhà xuất khẩu dầu khí và sản phẩm hóa dầu Iran.

Bà Kaja Kallas, Cao ủy Đối ngoại EU cho biết tại cuộc họp báo ở Cyprus rằng đây là lần đầu tiên cơ chế trừng phạt mới này được áp dụng.