Ván bài hai mặt của Iran

Chỉ trong vài giờ, Tehran liên tiếp phát đi những tuyên bố đối lập đến bật ngửa về số phận eo biển Hormuz và tiến trình đàm phán với Mỹ. Đây không phải sự hỗn loạn vô căn cứ, mà là một kịch bản "vừa đấm vừa xoa" đầy toan tính của quốc gia Hồi giáo này.

Đằng sau màn kịch đá nhau chan chát giữa các tuyên bố dân sự và quân sự là cuộc giằng co quyền lực khốc liệt nhằm ép Washington lẫn Tel Aviv phải cúi đầu nhượng bộ trên bàn đàm phán.

Chỉ trong ngày 19/6, Iran đã phát đi hai thông điệp gần như trái ngược về tiến trình hòa giải với Mỹ và tương lai của eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược có ý nghĩa đặc biệt đối với thương mại năng lượng toàn cầu.

Một mặt, Bộ Ngoại giao Iran khẳng định các bước chuẩn bị cho vòng đàm phán mới với Mỹ đang được xúc tiến khẩn trương. Tehran cho biết vẫn cam kết với thỏa thuận sơ bộ đã đạt được trước đó và mong muốn nhanh chóng nối lại đối thoại nhằm duy trì động lực hòa giải.

Cùng thời điểm, cơ quan quản lý hàng hải Iran yêu cầu các tàu thuyền phải đăng ký trước khi đi qua Hormuz, cho thấy nước này vẫn cho phép hoạt động lưu thông nhưng dưới sự kiểm soát chặt chẽ hơn.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) lại phát đi thông điệp cứng rắn. Tổ chức này tuyên bố các điều kiện để bình thường hóa tình hình chưa được đáp ứng và tiếp tục sử dụng Hormuz như một công cụ gây sức ép chiến lược.

IRGC cho rằng Mỹ chưa thực hiện đầy đủ các cam kết trong bản ghi nhớ được ký giữa Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Tổng thống Mỹ Donald Trump. Đồng thời, lực lượng này yêu cầu Israel chấm dứt các hoạt động quân sự tại Lebanon cũng như dỡ bỏ những sức ép mà Tehran cho là đang nhằm vào Iran.

Sự khác biệt trong các tuyên bố lập tức làm dấy lên câu hỏi về mức độ đồng thuận bên trong bộ máy quyền lực Iran. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng đây không hẳn là dấu hiệu của một cuộc chia rẽ nội bộ.

Theo các nguồn trung gian tham gia hòa giải, trở ngại lớn nhất hiện nay nằm ở quá trình cân bằng lợi ích giữa các nhóm quyền lực trong nước. Trong khi chính quyền và giới ngoại giao ưu tiên giảm sức ép kinh tế, khôi phục thương mại và tránh một cuộc đối đầu kéo dài, các lực lượng an ninh lại tập trung vào việc duy trì khả năng răn đe và bảo đảm Iran không rơi vào thế bất lợi trên bàn đàm phán.

Các báo cáo quốc tế gần đây cũng cho thấy ảnh hưởng của IRGC đối với các quyết định chiến lược đã gia tăng đáng kể, đặc biệt trong những vấn đề liên quan đến an ninh khu vực và quan hệ với Mỹ.

Diễn biến tại Lebanon càng khiến tình hình thêm phức tạp. Tehran coi các hoạt động quân sự của Israel là phép thử đối với cam kết của Washington, đồng thời xem đây là yếu tố có thể tác động trực tiếp đến tương lai của tiến trình hòa giải.

Trong bối cảnh đó, nhiều nhà phân tích nhận định Iran có thể đang áp dụng chiến lược "hai tầng thông điệp". Một mặt duy trì cánh cửa ngoại giao để trấn an thị trường và cộng đồng quốc tế, mặt khác vẫn giữ áp lực quân sự nhằm gia tăng lợi thế trước các vòng đàm phán khó khăn sắp tới.

Nếu nhận định này chính xác, những tuyên bố tưởng như mâu thuẫn thực chất đang phục vụ cùng một mục tiêu: nâng cao vị thế thương lượng của Tehran trước khi bước vào các cuộc thảo luận về trừng phạt kinh tế, chương trình hạt nhân và cấu trúc an ninh mới tại Trung Đông.