USD: "Điểm rơi" kinh tế và những tác động

Đồng USD từng là trụ cột không thể thay thế của hệ thống tài chính toàn cầu, nhưng dưới áp lực chính sách và thay đổi niềm tin, vị thế này đang lung lay, mở ra khả năng một “khoảnh khắc kinh tế” định đoạt tương lai đồng tiền dự trữ toàn cầu.

Từ hoạt động đầu tư, giao thương quốc tế đến vai trò hầm trú ẩn an toàn, đồng đô la Mỹ vẫn sừng sững là "trụ cột" không thể thiếu của hệ thống tài chính toàn cầu. Trong một thế giới luôn tìm kiếm "thước đo chung" để thúc đẩy mọi hoạt động kinh tế, USD chính là biểu tượng của sự ổn định và là chất xúc tác định hình vận mệnh thị trường.

Trước Thế chiến II, đồng bảng Anh từng là trung tâm của hệ thống tiền tệ toàn cầu. Tuy nhiên, kể từ sau chiến tranh, vị trí ấy đã thuộc về đồng USD, chiếm khoảng 60% dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương toàn cầu, vượt trội so với euro (20%) và yen Nhật (5%). Đồng USD cũng chi phối tới 90% giao dịch tiền tệ quốc tế và 60% trái phiếu phát hành bằng ngoại tệ, tạo nên ưu thế tài chính đáng gờm cho Mỹ.

Lợi thế này cho phép Mỹ vay nợ với chi phí thấp, duy trì thâm hụt ngân sách lớn và nắm trong tay quyền lực tài chính để áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế lên các đối thủ. Từ việc phong tỏa tài sản Iran đến cấm vận Nga, Washington tận dụng hiệu quả vị thế độc quyền của đồng USD, một “đặc quyền thái quá” theo nhận định của Bộ trưởng Tài chính Pháp những năm 1960.

Tuy nhiên, lợi ích từ đồng USD không chỉ là đặc quyền của riêng Mỹ mà còn đóng vai trò trung tâm trong vận hành hệ thống tài chính toàn cầu, khi Mỹ trở thành “nhà cung cấp thanh khoản” chính kể từ hội nghị Bretton Woods 1944, dựa trên nền tảng thể chế vững chắc và sức mạnh kinh tế vượt trội.

Dẫu vậy, những động thái thuế quan mạnh mẽ dưới thời Tổng thống Donald Trump đã phơi bày những rủi ro tiềm ẩn với vị thế đồng USD. Phản ứng bất thường của thị trường – đồng USD giảm giá trong khi lợi suất trái phiếu Mỹ tăng – lần đầu tiên xuất hiện sau 80 năm, báo hiệu sự lung lay niềm tin vào đồng tiền dự trữ toàn cầu này.

Nếu niềm tin đó suy giảm, các ngân hàng trung ương có thể giảm dần dự trữ USD, nhà đầu tư e ngại trái phiếu Mỹ, và các doanh nghiệp quốc tế sẽ tìm kiếm đồng tiền thay thế – một viễn cảnh từng bị xem là không tưởng.

Trong khi đồng nhân dân tệ kỹ thuật số (e-CNY) của Trung Quốc đang nỗ lực chiếm lĩnh vị trí thay thế với các công nghệ tài chính tiên tiến, thực tế chưa có đồng tiền nào đủ sức ngay lập tức lấp đầy khoảng trống mà USD để lại.

Thế giới tài chính đang đứng trước “khoảnh khắc kinh tế” – tương tự như “khoảnh khắc hiến pháp” trong chính trị – khi sự ổn định kéo dài bỗng có thể bị phá vỡ đột ngột, và đồng USD có nguy cơ đi theo vết xe đổ của đồng bảng Anh ngày trước.