Từ ngoại giao sang “ra đòn”: Ông Trump đang chơi canh bạc gì tại Hormuz?

Sau khi các cuộc đàm phán giữa Donald Trump và Iran đổ vỡ vào ngày 12/4, Washington đã lập tức tung ra một động thái gây chấn động: tuyên bố phong tỏa Eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.

Quyết định này không chỉ khiến giá dầu tăng vọt, thị trường tài chính chao đảo, mà còn đặt ra một câu hỏi lớn: Vì sao Mỹ muốn “đóng cửa” một tuyến hàng hải mà chính họ trước đó liên tục yêu cầu Iran phải mở?

Tước “con bài chiến lược” của Iran

Trong nhiều tuần qua, Iran đã sử dụng eo biển Hormuz như một công cụ gây sức ép. Dù không phong tỏa hoàn toàn, Tehran áp dụng cơ chế kiểm soát linh hoạt: cho phép một số tàu đi qua, thu phí cao và giám sát chặt chẽ lưu thông.

Cách tiếp cận này biến Hormuz thành một “nút thắt có điều kiện” – không đủ để cắt đứt nguồn cung toàn cầu, nhưng đủ để gây bất ổn thị trường và tạo đòn bẩy đàm phán.

Trong bối cảnh đó, tuyên bố phong tỏa của Mỹ thực chất là nỗ lực nhằm tước bỏ công cụ gây sức ép quan trọng nhất của Iran.

Nếu Washington kiểm soát được dòng chảy hàng hải – đặc biệt là các tàu ra vào cảng Iran – nguồn thu từ dầu mỏ, vốn là trụ cột tài chính của Tehran, sẽ bị bóp nghẹt. Đây được xem là đòn đánh trực diện vào “huyết mạch kinh tế” của Iran.

Từ kiềm chế sang “chấp nhận rủi ro”

Đáng chú ý, trước khi đàm phán thất bại, Mỹ từng theo đuổi chiến lược thận trọng hơn.

Trong nhiều thời điểm, Washington đã “nới tay có chọn lọc”, cho phép dầu Iran tiếp tục lưu thông nhằm tránh cú sốc nguồn cung toàn cầu. Thậm chí, một số động thái còn gián tiếp giúp Tehran giải phóng lượng dầu tồn kho, qua đó hạ nhiệt giá năng lượng.

Tuy nhiên, khi cánh cửa ngoại giao khép lại, cách tiếp cận đã thay đổi rõ rệt.

Giới phân tích cho rằng ông Trump hiện sẵn sàng chấp nhận giá dầu tăng cao để đổi lấy lợi thế chiến lược lớn hơn: buộc Iran phải nhượng bộ trên bàn đàm phán.

Việc đe dọa chặn cả những tàu đã trả phí cho Iran – thậm chí mở rộng kiểm soát ra vùng biển quốc tế – cho thấy mục tiêu không còn là “duy trì ổn định”, mà là xóa bỏ hoàn toàn cơ chế kiểm soát Hormuz của Tehran.

Nước cờ kinh tế: Mở đường cho dầu Mỹ

Bên cạnh yếu tố quân sự và địa chính trị, quyết định của Nhà Trắng còn mang màu sắc kinh tế rõ rệt.

Khi nguồn cung từ Iran bị siết chặt, các nền kinh tế phụ thuộc năng lượng – đặc biệt là châu Á – buộc phải tìm nguồn thay thế. Trong bối cảnh đó, dầu thô Mỹ nổi lên như một lựa chọn khả thi.

Số liệu thị trường cho thấy xuất khẩu dầu của Mỹ đang tăng mạnh, và nhu cầu từ châu Á có xu hướng bứt phá. Điều này giúp Washington không chỉ gây sức ép lên Iran, mà còn tái định hình dòng chảy năng lượng toàn cầu theo hướng có lợi cho mình.

Bài toán pháp lý: Hợp pháp hay vượt ranh giới?

Tuy nhiên, kế hoạch phong tỏa Hormuz cũng làm dấy lên tranh cãi về tính hợp pháp.

Trong bối cảnh xung đột vũ trang, luật chiến tranh trên biển cho phép các bên tham chiến tiến hành kiểm tra và phong tỏa nhằm cắt đứt nguồn tiếp tế của đối phương. Nếu Mỹ chỉ nhắm vào tàu ra vào cảng Iran, động thái này có thể được coi là phù hợp với thông lệ quốc tế.

Tuy nhiên, nếu mở rộng sang toàn bộ tuyến hàng hải, hành động này có nguy cơ vi phạm nguyên tắc tự do hàng hải – một trụ cột của thương mại toàn cầu.

Những tín hiệu gần đây cho thấy Washington đang có xu hướng “thu hẹp phạm vi”, nhằm tránh vượt qua lằn ranh pháp lý nhạy cảm.

“Con dao hai lưỡi” với chính nước Mỹ

Dù mang lại lợi thế chiến lược ngắn hạn, nước cờ phong tỏa Hormuz cũng tiềm ẩn rủi ro lớn.

Eo biển này hiện vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí đốt toàn cầu. Bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể đẩy giá năng lượng tăng vọt, kéo theo lạm phát và bất ổn kinh tế lan rộng.

Điều đó đồng nghĩa với việc chính Mỹ – cùng các đồng minh – cũng phải trả giá.

Giới quan sát nhận định đây là một “canh bạc lớn”: Washington đang đặt cược rằng áp lực kinh tế sẽ buộc Iran xuống thang trước khi hệ quả tiêu cực lan rộng ngoài tầm kiểm soát.

Nước cờ quyết định sau thất bại ngoại giao

Việc phong tỏa Hormuz cho thấy một bước ngoặt rõ rệt: từ ưu tiên ngoại giao sang sẵn sàng sử dụng sức mạnh cứng để thay đổi cục diện.

Trong khi đàm phán chưa có dấu hiệu nối lại, động thái này có thể trở thành đòn bẩy buộc Iran quay lại bàn thương lượng – hoặc ngược lại, châm ngòi cho một vòng leo thang mới.

Ở thời điểm hiện tại, Hormuz không chỉ là một tuyến vận tải, mà đã trở thành trung tâm của cuộc đấu chiến lược giữa hai cường quốc.

Và trong cuộc chơi đó, mỗi quyết định đều có thể định hình lại trật tự năng lượng – thậm chí là cán cân quyền lực toàn cầu trong thời gian tới.