Trung Đông rực lửa, bản đồ năng lượng toàn cầu đảo chiều

Xung đột tại Trung Đông không chỉ thiêu rụi các kho dầu mà còn đang tái cấu trúc hành vi tiêu dùng toàn cầu. Khi giá nhiên liệu vượt ngưỡng chịu đựng, một làn sóng "di cư" sang xe điện bùng phát tại phương Tây, trong khi châu Á buộc phải quay lại với than đá để cứu vãn nền kinh tế đang bên bờ vực tê liệt.

Một bộ phận người dân tại Mỹ và châu Âu chuyển hướng sang xe điện và xe hybrid. 

Làn sóng tăng giá nhiên liệu đang lan rộng, tạo ra những chuyển dịch rõ nét trong hành vi tiêu dùng và chính sách năng lượng. Khi xăng dầu leo thang, thị trường không đi theo một hướng duy nhất mà phân tách thành hai xu thế đối lập: điện hóa phương tiện ở phương Tây và quay lại than đá tại châu Á.

Tại châu Âu và Mỹ, tâm lý lo ngại chi phí vận hành đã thúc đẩy người dân tìm đến xe điện và hybrid. Các đại lý ghi nhận nhu cầu tăng đột biến, đặc biệt ở phân khúc xe điện đã qua sử dụng. Không ít nơi rơi vào tình trạng “cháy hàng”, buộc doanh nghiệp phải gom xe từ các phiên đấu giá để kịp đáp ứng nhu cầu.

Giá xăng tăng liên tục trở thành chất xúc tác. Tại Mỹ, mức giá đã tiến sát ngưỡng nhạy cảm, nơi người tiêu dùng bắt đầu cân nhắc nghiêm túc việc từ bỏ xe chạy xăng. Bài học từ các cú sốc năng lượng trước cho thấy, khi vượt qua một “ngưỡng tâm lý”, hành vi mua sắm có thể thay đổi theo hướng dài hạn.

Dù vậy, dữ liệu hiện tại cho thấy sự chuyển dịch chưa bùng nổ ngay lập tức. Lượng tìm kiếm và giao dịch xe điện mới chỉ tăng nhẹ, phản ánh tâm lý thăm dò thay vì thay đổi dứt khoát. Xu hướng này được dự báo sẽ rõ nét hơn tại châu Âu, nơi chính sách hỗ trợ và hạ tầng đang sẵn sàng hơn.

Trái ngược với xu hướng “xanh hóa” ở phương Tây, nhiều quốc gia châu Á lại lựa chọn giải pháp thực dụng hơn: quay lại với than đá. Khi nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) bị gián đoạn và giá tăng mạnh, các nhà máy điện buộc phải chuyển sang nhiên liệu rẻ hơn để đảm bảo vận hành.

Cú sốc LNG hiện tại được xem là một trong những biến động lớn nhất trong nhiều năm, khi giá giao ngay tại châu Á tăng vọt lên mức cao nhất trong ba năm. Hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz đình trệ, trong khi các nhà xuất khẩu lớn tạm dừng giao hàng, khiến nguồn cung càng thêm thắt chặt.

Châu Á quay lại với than đá. 

Tại Nam Á, các quốc gia như Bangladesh hay Pakistan tăng cường phát điện từ than và tối ưu nguồn nội địa nhằm giảm phụ thuộc nhập khẩu. Đông Nam Á cũng chứng kiến xu hướng tương tự khi nhiều nước đẩy mạnh sản lượng nhiệt điện than để tiết kiệm chi phí.

Ở Đông Bắc Á, các nền kinh tế lớn không đứng ngoài cuộc. Hàn Quốc tính toán nới lỏng hạn chế sản xuất điện than, trong khi Nhật Bản duy trì công suất cao từ các nhà máy nhiệt điện. Song song đó, một số quốc gia còn tăng cường điện hạt nhân để giảm áp lực từ LNG.

Sự dịch chuyển này phản ánh một thực tế: khi chi phí năng lượng tăng đột biến, ưu tiên ngắn hạn vẫn là ổn định nguồn cung và giá điện, ngay cả khi phải tạm thời lùi bước khỏi mục tiêu giảm phát thải.

Tuy nhiên, hệ quả dài hạn lại mở ra một hướng đi khác. Giá nhiên liệu hóa thạch tăng cao đang củng cố lập luận cho năng lượng tái tạo, khi rủi ro phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu ngày càng rõ rệt. Nhiều dự án LNG tại châu Á đã bị trì hoãn hoặc hủy bỏ do chi phí đội lên quá lớn.

Các chuyên gia nhận định, cú sốc hiện tại có thể làm chậm đà tăng trưởng của LNG trong khu vực, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng theo hướng bền vững hơn.

Ở góc nhìn rộng hơn, thị trường năng lượng toàn cầu đang bước vào giai đoạn điều chỉnh mạnh. Khi dầu, khí và than cùng biến động, mọi lựa chọn đều mang tính đánh đổi – giữa chi phí, an ninh năng lượng và mục tiêu môi trường.