Trump thu bộn thuế, thế giới “nghẹt thở” vì cuộc chơi quyền lực!

Chỉ có Trung Quốc và Canada trả đũa cuộc chiến thuế quan của tổng thống Hoa Kỳ.

 

Các đối tác thương mại của Hoa Kỳ phần lớn đã không đáp trả các mức thuế quan sâu rộng của Donald Trump, cho phép vị tổng thống từng bị chế giễu là “luôn hèn nhát” thu thêm gần 50 tỷ đô la doanh thu hải quan với chi phí kinh tế rất thấp.

Bốn tháng kể từ khi Trump khơi mào cuộc chiến thương mại, chỉ có Trung Quốc và Canada dám phản ứng bằng cách áp dụng các biện pháp thuế trả đũa sau khi Washington triển khai thuế toàn cầu tối thiểu 10%, thuế 50% đối với thép và nhôm, cùng mức 25% với ô tô.

Trong thời gian đó, doanh thu thuế hải quan của Mỹ đã đạt kỷ lục 64 tỷ đô la trong quý II — cao hơn 47 tỷ đô la so với cùng kỳ năm ngoái, theo số liệu công bố hôm thứ Sáu bởi Bộ Tài chính Hoa Kỳ.

Trong khi đó, thuế trả đũa của Trung Quốc đối với hàng nhập khẩu từ Mỹ — phản ứng mạnh nhất và kéo dài nhất của bất kỳ quốc gia nào — lại không mang lại hiệu quả tương tự, với tổng thu nhập thuế chỉ tăng 1,9% vào tháng 5/2025 so với một năm trước đó.

Kết hợp với phản ứng hạn chế từ Canada, quốc gia chưa công bố dữ liệu hải quan quý II, lượng thuế mà các quốc gia khác áp lên hàng hóa Mỹ chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với những gì Mỹ thu về.

Một số đối tác thương mại đã chọn cách không đáp trả, thay vào đó đàm phán với Trump nhằm tránh những mức thuế cao hơn nữa.

EU — khối thương mại lớn nhất thế giới — đã lên kế hoạch trả đũa nhưng liên tục trì hoãn việc thực thi, và hiện gắn kế hoạch này với thời hạn đàm phán 1 tháng 8 do Trump đặt ra.

Chi phí lan tỏa ra toàn cầu

Theo các chuyên gia chuỗi cung ứng, chi phí thuế quan của Trump không chỉ tác động đến người tiêu dùng Mỹ. Các thương hiệu quốc tế đang cố gắng phân bổ chi phí tăng thêm ra toàn cầu nhằm giảm ảnh hưởng tại thị trường Hoa Kỳ.

Simon Geale, Phó Chủ tịch điều hành tại Proxima — công ty tư vấn thuộc Bain & Company — cho biết: “Các thương hiệu lớn như Apple, Adidas hay Mercedes có thể cố gắng tự hấp thụ một phần chi phí thông qua tìm nguồn cung ứng hiệu quả và tiết kiệm, nhưng phần lớn chi phí sẽ phải phân phối sang các thị trường khác. Người tiêu dùng Mỹ có thể chấp nhận mức tăng 5%, nhưng không phải 20% hay 40%.”

Dù thuế quan Mỹ đạt mức cao nhất kể từ thập niên 1930, phản ứng dè dặt của toàn cầu đã giúp tránh được vòng xoáy trả đũa thương mại như thời kỳ giữa hai cuộc thế chiến.

Các nhà kinh tế cho biết, với vị thế là thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới, cộng thêm việc Trump đe dọa áp thuế gấp đôi với những quốc gia không tuân theo, đa số nước đã coi việc “nhún nhường” không phải là hành vi hèn nhát, mà là quyết định hợp lý về mặt kinh tế.

Theo mô hình của Capital Economics, nếu cuộc chiến thương mại leo thang khiến mức thuế qua lại trung bình đạt 24%, GDP toàn cầu sẽ giảm 1,3% trong hai năm. Trong khi đó, nếu chỉ áp mức 10% như hiện nay, thiệt hại sẽ chỉ là 0,3%.

Marta Bengoa, Giáo sư Kinh tế Quốc tế tại Đại học Thành phố New York, nhận định: “Khác với những năm 1930, thế giới hiện nay vận hành như một hệ thống trục – nan hoa với Mỹ ở trung tâm. Điều này khiến việc trả đũa trở nên kém hấp dẫn về kinh tế, dù có thể thỏa mãn về mặt chính trị.”

Alexander Klein, Giáo sư Lịch sử Kinh tế tại Đại học Sussex, nói thêm rằng: “Phần lớn các cuộc đàm phán hiện nay được thúc đẩy bởi những tính toán ngắn hạn — giảm thiểu rủi ro thuế quan và tránh lạm phát — điều này khiến Nhà Trắng nắm lợi thế.”

“Tôi muốn tin rằng các nhà lãnh đạo đã rút ra bài học từ lịch sử, nhưng e rằng đó là kỳ vọng quá lạc quan,” ông nói. “Nhiều khả năng EU, Canada và các chính phủ khác e ngại tác động của leo thang thuế quan đến chuỗi cung ứng toàn cầu và lạm phát. Trump thì không lo lắng về điều đó, và ông đang tận dụng nó.”

Các quốc gia dè chừng và phân hóa

Mexico, đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, đã không trả đũa sau khi Trump áp thuế 25% vào tháng 3 với hàng hóa ngoài khuôn khổ USMCA. Tổng thống Claudia Sheinbaum đã nói rõ mong muốn đàm phán một thỏa thuận từ đầu.

Sự thiếu đoàn kết toàn cầu đã tạo điều kiện để Trump gia tăng áp lực cá biệt lên từng quốc gia. Tuần trước, ông đe dọa áp thuế 50% với Brazil — chủ yếu vì lý do chính trị.

“Một số quốc gia học được từ cuộc chiến thương mại 2018–2019 rằng trả đũa chỉ dẫn đến phản công, không tạo ra giải pháp đàm phán,” Bengoa nhận xét.

Ngay cả trong khối thống nhất như EU, lợi ích cạnh tranh giữa các thành viên và lo ngại rằng đối đầu với Trump có thể khiến Mỹ giảm bảo đảm an ninh cho châu Âu đã dẫn tới sự thận trọng đáng kể.

Một quan chức EU tiết lộ rằng việc Trump dọa áp thuế 30% không gây phản ứng mạnh ở Brussels, phần vì các quan chức cấp cao Mỹ — trong đó có Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent — đã âm thầm liên hệ để khuyên nên thận trọng.

“Các cuộc đàm phán không diễn ra trong chân không, nhất là khi châu Âu đang cần sự ủng hộ của Mỹ với Ukraine,” một người trong cuộc nói. “Chúng ảnh hưởng đến toàn bộ quan hệ Mỹ – EU, kể cả an ninh.”

Chờ thời điểm và thỏa hiệp

Không giống như Trung Quốc, vốn áp thuế mạnh vào tháng 4, EU đã nhiều lần trì hoãn biện pháp trả đũa để tìm thời điểm đàm phán với Trump trước ngày 1/8.

Khi Ủy ban châu Âu công bố danh sách hàng hóa trị giá 72 tỷ euro có thể bị đánh thuế hôm thứ Ba — bao gồm máy bay, ô tô, rượu bourbon — họ cố tình không nêu mức thuế cụ thể để tránh chọc giận Trump.

Ngay cả Trung Quốc và Canada cũng tỏ ra thận trọng. Mỹ đã tăng thuế với Trung Quốc lên 145% vào giữa tháng 4, khiến xuất khẩu Trung Quốc sang Mỹ giảm một phần ba trong tháng 5. Cả hai bên nhanh chóng đồng ý tạm dừng đàm phán 90 ngày tại Geneva, hạ thuế xuống còn 30%.

Canada, trong tháng 2 và 3, đã áp thuế trả đũa gần 155 tỷ CAD — chủ yếu với thép và phụ tùng ô tô — nhưng gần đây đã phải nhượng bộ dưới áp lực Mỹ, bất chấp cam kết của Thủ tướng Mark Carney sẽ “đối đầu Trump”.

Với thương mại với Mỹ chiếm 20% GDP Canada (so với 2% với Mỹ), Carney đã điều chỉnh lập trường. Ông bãi bỏ thuế kỹ thuật số và tránh đối đầu sau khi Trump tăng thuế thép lên 50% vào tháng trước.

“Giọng điệu ‘cứng rắn’ của Carney hiệu quả trong chiến dịch tranh cử, nhưng thực tế là không thể đối đầu với Mỹ,” Dan Nowlan, cố vấn cựu Thủ tướng Stephen Harper, nói. “Cách tiếp cận hiện tại thực tế hơn nhiều.”

Câu hỏi còn bỏ ngỏ

Liệu thế giới có thể đoàn kết chống lại Trump hay không sẽ phụ thuộc vào thời điểm mức thuế được chốt trước hạn chót 1/8.

Ủy viên Thương mại Maroš Šefčovič cảnh báo mức thuế 30% của Trump có thể khiến thương mại xuyên Đại Tây Dương “gần như bất khả thi”, và EU đang đàm phán với các “đối tác cùng chí hướng” về biện pháp phối hợp.

Theo Creon Butler, Trưởng bộ phận Kinh tế Toàn cầu tại Chatham House: “Không trả đũa có thể hợp lý ngắn hạn, nhưng về lâu dài, các quốc gia cần tính đến việc đấu tranh cho chuỗi cung ứng toàn cầu bên ngoài nước Mỹ.”