TPHCM định hướng trở thành trung tâm kinh tế bạc của Đông Nam Á

Theo Dự thảo Quy hoạch Tổng thể TPHCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, kinh tế bạc được xác định là một trong những hợp phần quan trọng của mô hình tăng trưởng mới trong bối cảnh già hóa dân số.

Thực tế, lực lượng người cao tuổi vẫn đang tham gia đáng kể vào các hoạt động kinh tế. Dự thảo cho biết, năm 2024, khoảng 58% người cao tuổi có việc làm thuộc nhóm lao động tự làm, còn 81% làm việc trong khu vực hộ gia đình, hộ kinh doanh cá thể. Đây được xem là nền tảng để TPHCM xây dựng hệ sinh thái kinh tế bạc, từ việc làm linh hoạt, đào tạo kỹ năng số, khởi nghiệp sau nghỉ hưu đến phát huy đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân và lao động lành nghề cao tuổi trong hoạt động tư vấn, đào tạo và đổi mới sáng tạo.

Đến năm 2045, xây dựng TPHCM trở thành trung tâm kinh tế bạc của Việt Nam và từng bước có vị thế trong khu vực Đông Nam Á, với hệ sinh thái việc làm, khởi nghiệp, chăm sóc sức khỏe, đào tạo, đổi mới sáng tạo và dịch vụ dành cho người cao tuổi phát triển đồng bộ.

Trong giai đoạn đến năm 2030, Thành phố tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách; xây dựng cơ sở dữ liệu người cao tuổi; phát triển mạng lưới kết nối việc làm, đào tạo kỹ năng và chuyển đổi số; mở rộng các mô hình việc làm linh hoạt, tự doanh và truyền nghề phù hợp với khả năng của người cao tuổi. Giai đoạn 2031-2045 hướng đến hình thành hệ sinh thái kinh tế bạc hoàn chỉnh, mở rộng sự tham gia của người cao tuổi vào đổi mới sáng tạo, kinh tế tri thức và các ngành dịch vụ giá trị gia tăng cao.

Vai trò và định hướng phát triển kinh tế bạc

Kinh tế bạc được định hướng là một hợp phần quan trọng trong mô hình tăng trưởng mới của TPHCM, góp phần thích ứng chủ động với quá trình già hóa dân số, mở ra các thị trường và ngành dịch vụ mới dựa trên nhu cầu của nhóm dân số cao tuổi.

Người cao tuổi được xác định là nguồn lực quan trọng của nền kinh tế thông qua ba vai trò chính.

Thứ nhất, người cao tuổi là lực lượng lao động linh hoạt. Thành phố phát triển các mô hình việc làm bán thời gian, làm việc từ xa, theo dự án, tư vấn chuyên môn và dịch vụ cộng đồng nhằm kéo dài thời gian tham gia thị trường lao động, đặc biệt trong các lĩnh vực dịch vụ, giáo dục, du lịch, logistics, quản lý vận hành và hành chính.

Thứ hai, người cao tuổi là chủ thể của kinh tế hộ gia đình và tự doanh. Khuyến khích phát triển các mô hình kinh doanh nhỏ, khởi nghiệp sau nghỉ hưu, hợp tác xã, hộ kinh doanh cá thể và sinh kế vi mô trong các lĩnh vực thương mại, thủ công mỹ nghệ, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, du lịch và dịch vụ địa phương.

Thứ ba, người cao tuổi là nguồn lực tri thức và kinh nghiệm của Thành phố. Hình thành mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân, nghệ nhân và lao động kỹ thuật cao tuổi tham gia tư vấn chính sách, đào tạo, truyền nghề, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp và phát triển cộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh của Thành phố.

Bên cạnh đó, Thành phố phát triển đồng bộ hệ sinh thái dịch vụ dành cho người cao tuổi, bao gồm chăm sóc sức khỏe, chăm sóc dài hạn, giáo dục suốt đời, nhà ở, tài chính, văn hóa, du lịch và công nghệ, hình thành thị trường tiêu dùng mới và mở rộng không gian phát triển của kinh tế bạc.

Giải pháp phát triển

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, TPHCM tập trung triển khai các nhóm giải pháp trọng tâm sau:

Hoàn thiện thể chế và cơ chế chính sách. Xây dựng cơ chế đặc thù khuyến khích người cao tuổi tham gia hoạt động kinh tế; hoàn thiện chính sách việc làm, đào tạo nghề, sử dụng lao động cao tuổi và hỗ trợ phát triển kinh tế hộ, khởi nghiệp sau nghỉ hưu; lồng ghép kinh tế bạc vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành.

Phát triển nguồn nhân lực người cao tuổi. Xây dựng cơ sở dữ liệu và ngân hàng nhân lực cao tuổi; phát triển mạng lưới chuyên gia, cố vấn và chương trình truyền nghề; mở rộng đào tạo lại, đào tạo kỹ năng số, kỹ năng quản trị và học tập suốt đời để nâng cao khả năng thích ứng với nền kinh tế số.

Phát triển thị trường việc làm và hệ sinh thái sinh kế. Hình thành hệ thống trung tâm kết nối việc làm dành cho người cao tuổi; phát triển các mô hình việc làm linh hoạt, việc làm cộng đồng, làm việc từ xa; hỗ trợ hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ, hợp tác xã và khởi nghiệp của người cao tuổi thông qua tín dụng ưu đãi, tư vấn quản trị, chuyển đổi số và xúc tiến thương mại.

Phát triển hệ sinh thái dịch vụ kinh tế bạc. Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư các dịch vụ y tế, chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng, nhà ở, tài chính, bảo hiểm, giáo dục, văn hóa, du lịch và công nghệ dành cho người cao tuổi; thúc đẩy ứng dụng AI, IoT, Big Data và nền tảng số trong chăm sóc sức khỏe, kết nối việc làm và hỗ trợ hoạt động kinh doanh.

Nâng cao khả năng tiếp cận và thu hẹp khoảng cách số. Phát triển nền tảng số cung cấp thông tin việc làm, đào tạo và hỗ trợ kinh doanh; phổ cập kỹ năng số; mở rộng mạng lưới hỗ trợ công nghệ tại cộng đồng; khuyến khích doanh nghiệp phát triển sản phẩm và dịch vụ số thân thiện với người cao tuổi.

Bảo đảm điều kiện làm việc, sức khỏe và an sinh. Hoàn thiện tiêu chuẩn việc làm phù hợp với người cao tuổi; phát triển môi trường làm việc an toàn, linh hoạt; mở rộng khám sức khỏe định kỳ, chăm sóc dài hạn, bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế; tăng cường bảo vệ quyền lợi lao động và phòng chống phân biệt tuổi tác.

Huy động nguồn lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Ưu tiên bố trí ngân sách cho các chương trình kinh tế bạc; huy động nguồn lực xã hội và hợp tác công - tư; khuyến khích doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học phát triển công nghệ, sản phẩm và dịch vụ dành cho người cao tuổi; tăng cường hợp tác quốc tế nhằm tiếp thu kinh nghiệm và mô hình phát triển tiên tiến.

Hoàn thiện hệ thống dữ liệu và giám sát. Xây dựng cơ sở dữ liệu số về người cao tuổi tham gia hoạt động kinh tế; phát triển bộ chỉ số theo dõi kinh tế bạc; đánh giá định kỳ hiệu quả chính sách và công bố báo cáo phát triển kinh tế bạc làm cơ sở điều chỉnh chiến lược và huy động nguồn lực cho giai đoạn tiếp theo.