Tin vaccine Pfizer, Moderna gây ung thư lan khắp MXH: Thực hư ra sao?

Những ngày gần đây, mạng xã hội lan truyền chóng mặt thông tin cho rằng vaccine Covid-19 mRNA của Pfizer và Moderna có thể gây ung thư, khiến không ít người hoang mang. Tuy nhiên, theo giới chuyên môn, các lập luận đang được chia sẻ chủ yếu dựa trên suy diễn cảm tính, thiếu bằng chứng khoa học vững chắc.

Tin “333 ca ung thư sau tiêm” từ đâu?

Nguồn cơn của làn sóng tranh cãi bắt đầu từ một số bài viết dẫn lại nghiên cứu đăng trên tạp chí Oncotarget, trong đó tổng hợp 333 trường hợp ung thư mới được chẩn đoán hoặc diễn tiến nặng hơn sau tiêm vaccine Covid-19 mRNA tại 27 quốc gia.

Những con số này nhanh chóng được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội, kèm theo các suy đoán rằng vaccine Pfizer và Moderna có thể là “thủ phạm” kích hoạt ung thư, thậm chí xuất hiện khái niệm gây sốc như “ung thư siêu tốc” (Turbo Cancer).

Chuyên gia: Không thể suy ra quan hệ nhân quả

Trao đổi với báo chí, bác sĩ Dương Minh Tuấn, khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết các thông tin đang lan truyền dễ gây hiểu lầm nghiêm trọng.

“333 ca ung thư sau tiêm không có nghĩa vaccine gây ung thư. Đây chỉ là tổng hợp các báo cáo ca lâm sàng đơn lẻ, hoàn toàn không đủ cơ sở để kết luận mối quan hệ nhân quả,” bác sĩ Tuấn nhấn mạnh.

Theo ông, case report hay case series chỉ cho thấy một sự kiện xảy ra sau một sự kiện khác, chứ không chứng minh được nguyên nhân. Trong khi đó, để khẳng định vaccine gây ung thư, cần các nghiên cứu đoàn hệ quy mô lớn, theo dõi dài hạn, có nhóm chứng và điều chỉnh đầy đủ các yếu tố nguy cơ.

Đáng chú ý, các bài viết lan truyền không đưa ra “mẫu số” – tức tổng số người đã tiêm vaccine. Trong bối cảnh hàng tỷ liều vaccine mRNA đã được sử dụng trên toàn cầu, việc một số người phát hiện ung thư sau tiêm là điều hoàn toàn có thể xảy ra ngẫu nhiên, bởi ung thư vẫn xuất hiện hàng ngày trong cộng đồng.

Hạch sưng sau tiêm không đồng nghĩa ung thư

Một số bài viết trên mạng xã hội còn cho rằng việc xuất hiện khối u hoặc lymphoma ở vùng nách, cánh tay cùng bên tiêm vaccine là “bằng chứng” vaccine gây ung thư.

Tuy nhiên, theo bác sĩ Tuấn, hạch phản ứng vùng nách sau tiêm vaccine mRNA là hiện tượng đã được y văn ghi nhận rõ ràng.

“Hạch phản ứng có thể khiến bệnh nhân đi khám, chụp chiếu và từ đó phát hiện tình cờ một tổn thương đã tồn tại từ trước. Điều này dễ bị hiểu nhầm là ung thư xuất hiện do vaccine,” ông phân tích.

Trong một số trường hợp hiếm, các bệnh lý như lymphoma có thể bùng phát sau kích thích miễn dịch (nhiễm virus, tiêm vaccine, dùng thuốc sinh học), nhưng để khẳng định vaccine là nguyên nhân trực tiếp thì hiện chưa có bằng chứng dịch tễ học đủ mạnh.

Các giả thuyết “vaccine gây ung thư” không đứng vững về sinh học

Theo các chuyên gia, nhiều lập luận đang được lan truyền trên mạng xã hội không phù hợp với kiến thức sinh học cơ bản:

mRNA không thể làm hỏng DNA người: mRNA trong vaccine chỉ hoạt động ở bào tương và không đi vào nhân tế bào, nơi lưu trữ DNA.

Protein gai không đủ tồn tại lâu để gây biến đổi gen hay kích hoạt ung thư.

DNA tồn dư trong vaccine, nếu có, chỉ ở mức cực nhỏ và đã được kiểm soát nghiêm ngặt trong quy trình sản xuất; khả năng chèn vào DNA người và gây ung thư gần như không thể xảy ra.

Ngay cả Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cũng chỉ ghi nhận một số tác dụng phụ hiếm gặp như viêm cơ tim, viêm màng tim ở nam giới trẻ, nhưng không có bằng chứng vaccine làm tăng nguy cơ ung thư trên quy mô dân số.

Giới khoa học đồng loạt bác bỏ tin đồn

Một số nghiên cứu quan sát tại Hàn Quốc hay phát ngôn cá nhân của vài bác sĩ ở nước ngoài từng bị trích dẫn để “củng cố” nghi ngờ vaccine gây ung thư. Tuy nhiên, khi được xem xét kỹ, các nghiên cứu này đều tồn tại hạn chế về phương pháp, thời gian theo dõi và kiểm soát yếu tố nhiễu.

Các tổ chức y tế quốc tế và mạng lưới dữ liệu vaccine toàn cầu đều khẳng định: đến nay, chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy nào cho thấy vaccine Covid-19 mRNA gây ung thư.

Cảnh báo về hệ lụy tin giả

Theo các chuyên gia, việc lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng không chỉ gây hoang mang dư luận mà còn có thể khiến một bộ phận người dân từ chối tiêm vaccine cần thiết, làm gia tăng rủi ro sức khỏe cộng đồng.

“Khoa học cần dữ liệu, không phải cảm xúc. Người dân nên thận trọng trước những thông tin giật gân trên mạng xã hội,” bác sĩ Tuấn khuyến cáo.

Trong bối cảnh tin giả ngày càng tinh vi, việc tiếp cận thông tin từ nguồn chính thống và ý kiến của chuyên gia y tế vẫn là ‘lá chắn’ quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng.