Tiết kiệm điện hay chuyển gánh nặng chi phí?

Đề xuất tính giá điện sinh hoạt theo giờ cao điểm, thấp điểm đang làm dấy lên lo ngại về nguy cơ hóa đơn tăng mạnh. Khi khung giờ đắt đỏ kéo dài từ 17h30 đến 22h30, hàng triệu gia đình có thể phải trả thêm tiền cho những nhu cầu thiết yếu khó thay đổi như nấu ăn, tắm giặt và sử dụng điều hòa.

Cơ chế giá mới được kỳ vọng giảm áp lực lên hệ thống điện, nhưng cũng đặt ra bài toán phân bổ chi phí giữa hộ gia đình, doanh nghiệp và ngành năng lượng.

Tiết kiệm điện hay chuyển gánh nặng chi phí?

Dự thảo sửa đổi Luật Điện lực đang đề xuất bổ sung cơ chế tính giá điện sinh hoạt theo thời gian sử dụng, thay cho việc chỉ dựa vào tổng sản lượng điện tiêu thụ như biểu giá bậc thang hiện hành.

Theo khung giờ được quy định tại Quyết định 963/QĐ-BCT, giờ cao điểm kéo dài từ 17h30 đến 22h30, áp dụng từ thứ Hai đến thứ Bảy, tương đương 5 giờ mỗi ngày.

Giờ thấp điểm từ 0h đến 6h, còn lại là giờ bình thường. Chủ nhật không áp dụng giờ cao điểm.

Điểm đáng chú ý là khung giờ đắt đỏ trùng với thời gian sinh hoạt chính của phần lớn gia đình.

Sau giờ làm việc, nhu cầu sử dụng điều hòa, bếp điện, bình nóng lạnh và các thiết bị gia dụng thường tăng mạnh. Đây đều là hoạt động khó dịch chuyển sang nửa đêm hoặc sáng sớm.

Chẳng hạn, một hộ gia đình tiêu thụ 300 kWh/tháng, trong đó 40% điện năng sử dụng vào giờ cao điểm, sẽ có 120 kWh chịu mức giá tương ứng nếu áp dụng biểu giá theo giờ.

Giả sử giá cao điểm cao hơn 30% so với mức tham chiếu 2.204 đồng/kWh, riêng phần điện này có thể phát sinh thêm gần 79.000 đồng mỗi tháng, trước khi tính các thay đổi ở khung giờ khác.

Đây chỉ là phép tính minh họa, bởi biểu giá điện sinh hoạt theo giờ chưa được ban hành chính thức.

Ngành điện hưởng lợi nhưng người dân chịu áp lực?

Về dài hạn, giá điện theo giờ có thể giúp điều tiết nhu cầu, giảm áp lực đầu tư nguồn phát và hạ tầng truyền tải trong những thời điểm phụ tải tăng cao.

Đối với EVN, cơ chế này có thể hỗ trợ quản lý phụ tải, tối ưu chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả sử dụng hệ thống.

Các doanh nghiệp công nghệ năng lượng, thiết bị đo đếm thông minh và lưu trữ điện cũng có thêm cơ hội phát triển sản phẩm.

Tuy nhiên, hiệu quả tài chính không đồng nghĩa doanh thu hay lợi nhuận ngành điện chắc chắn tăng, bởi cơ chế giá mới chủ yếu hướng đến phân bổ lại thời điểm tiêu thụ.

Đối với doanh nghiệp sản xuất, tác động có thể đáng kể hơn. Ước tính sơ bộ cho thấy chi phí điện của nhóm sản xuất thép có thể tăng dưới 9% khi điều chỉnh khung giờ.

Trong khi đó, hộ gia đình ít có khả năng thay đổi lịch sinh hoạt sẽ chịu bất lợi nếu chênh lệch giá quá lớn.

Bài toán đặt ra là thiết kế biểu giá đủ khuyến khích tiết kiệm điện nhưng không biến những nhu cầu sinh hoạt thiết yếu thành gánh nặng tài chính mới.