Thuế quan và chứng khoán: Liệu có giữ được sự ổn định?

Giữa bối cảnh phục hồi kinh tế toàn cầu còn mong manh sau những chấn động liên tiếp, sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ thông qua thuế quan đối ứng giữa các cường quốc đang giáng một đòn mới vào thị trường tài chính quốc tế. Câu hỏi đặt ra là, giới doanh nghiệp và nhà đầu tư sẽ định vị chiến lược ứng phó như thế nào trước làn sóng bảo hộ này?

Cơ chế truyền dẫn: Từ thuế quan đến tâm lý và giá cổ phiếu

Tác động của thuế quan đối ứng đến thị trường chứng khoán có thể được phân tích qua hai lớp tác động rõ rệt: trực tiếp và gián tiếp. Ở mức độ trực tiếp, việc tăng thuế nhập khẩu làm gia tăng chi phí sản xuất, đặc biệt ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của những doanh nghiệp xuất khẩu hoặc những doanh nghiệp phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này lập tức phản ánh trong các báo cáo tài chính, từ đó tác động trực tiếp lên giá cổ phiếu và dòng vốn đầu tư.

Ở mức độ gián tiếp, thuế quan tạo ra áp lực lạm phát khi chi phí hàng hóa nhập khẩu tăng, dẫn đến khó khăn trong điều hành chính sách tiền tệ của ngân hàng trung ương. Tâm lý nhà đầu tư, đặc biệt là những người chịu ảnh hưởng bởi rủi ro địa chính trị và triển vọng thương mại toàn cầu không thuận lợi, dễ rơi vào trạng thái hoảng loạn, khiến dòng vốn tháo chạy khỏi các tài sản rủi ro và chuyển hướng đến các kênh trú ẩn như vàng, trái phiếu hay đồng USD. Đối với các nền kinh tế mới nổi và cận biên như Việt Nam, nơi có độ mở thương mại lớn nhưng chiều sâu thị trường còn hạn chế, những biến động này có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền khó lường.

Thị trường quốc tế phản ứng ra sao?

Lịch sử và thực tế hiện nay đều minh chứng rõ ràng rằng thị trường toàn cầu thường phản ứng tiêu cực khi các biện pháp thuế quan đối ứng được áp dụng. Trong giai đoạn cao trào của cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung (2018 - 2019), chỉ số MSCI Emerging Markets giảm hơn 20% trong vài tháng, và các chỉ số lớn như S&P 500 hay Dow Jones cũng chứng kiến mức giảm mạnh.

Mới đây, khi Mỹ tuyên bố áp thuế đối ứng đối với hàng hóa của gần 60 quốc gia với mức thuế hàng chục phần trăm, thị trường chứng khoán toàn cầu đã trải qua một đợt sụt giảm nghiêm trọng. Chỉ trong 4 phiên giao dịch đầu tiên, chỉ số S&P 500 giảm 12,6%, Dow Jones giảm 11,2%, chỉ số Stox50 của châu Âu giảm 12,8%, và các chỉ số ở châu Á như JP225 của Nhật Bản giảm 13,4%, SET50 của Thái Lan giảm 9,3%.

Dù Mỹ đã hoãn thực thi các mức thuế đối ứng trong vòng 90 ngày, giữ nguyên mức thuế cơ bản 10%, điều này giúp các thị trường phục hồi phần nào, nhưng tính đến ngày 18/4/2025, các chỉ số vẫn thấp hơn so với ngày 2/4/2025.

Sự chuyển biến rõ rệt của tâm lý thị trường thể hiện qua sự tăng giá mạnh của vàng, sự hút vốn vào trái phiếu chính phủ Mỹ, sự mạnh lên của đồng USD, và dòng tiền rút khỏi các thị trường mới nổi. Theo dữ liệu từ EPFR Global, trong tuần thứ hai của tháng 4/2025, quỹ ETF cổ phiếu của các quốc gia mới nổi đã bị rút ròng lên tới 1,6 tỷ USD.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng cảnh báo, nếu xu hướng đối đầu thương mại tiếp tục gia tăng, tăng trưởng toàn cầu năm 2025 có thể giảm 0,6 điểm phần trăm.

Tác động đến thị trường chứng khoán Việt Nam

Mỹ là đối tác xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch xuất khẩu trong năm 2024 đạt 119,6 tỷ USD, chiếm 29,5% tổng kim ngạch xuất khẩu. Vì vậy, nếu Mỹ áp mức thuế đối ứng 46%, nhiều doanh nghiệp Việt Nam có thể mất đi lợi thế cạnh tranh, đặc biệt trong các ngành có kim ngạch xuất khẩu lớn như dệt may, da giày, điện tử và gỗ. Các chuỗi cung ứng phụ thuộc vào xuất khẩu sang Mỹ có thể bị gián đoạn, kéo theo những tác động tiêu cực đến các nhà cung cấp trong nước.

Dự báo từ một số tổ chức cho thấy, mức thuế suất 46% có thể làm giảm tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong năm 2025 từ 1,4% đến 2%, làm suy giảm mục tiêu tăng trưởng 8% trong năm nay và mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026 - 2030.

Thuế quan đối ứng không còn là một hiện tượng ngắn hạn, mà đang dần trở thành một phần của trật tự thương mại toàn cầu mới.

Thị trường chứng khoán Việt Nam không nằm ngoài vòng xoáy giảm điểm khi Mỹ công bố các biện pháp thuế quan, thậm chí mức độ ảnh hưởng có thể còn mạnh hơn so với nhiều thị trường khác. Các doanh nghiệp niêm yết trong ngành dệt may, thủy sản, điện tử và thép là những đối tượng bị tác động mạnh nhất. Trong chỉ 4 phiên giao dịch đầu tiên sau khi thông báo thuế quan của Mỹ được công bố, chỉ số VN-Index đã giảm tới 18,1%.

Sau thông báo hoãn thực thi thuế quan vào ngày 8/4/2025, thị trường đã có sự phục hồi tích cực, nhưng hiện chỉ lấy lại được một phần ba số điểm đã mất.

Triển vọng và chiến lược đầu tư tiếp theo

Từ sự tác động mạnh mẽ của các chính sách thuế quan đối ứng của Mỹ, rõ ràng thị trường chứng khoán đã phản ánh phần nào sự bất ổn của nền kinh tế toàn cầu. Câu hỏi đặt ra hiện nay là: Liệu các mức thuế quan có tiếp tục duy trì sau thời gian hoãn 90 ngày? Câu trả lời không dễ dàng, bởi nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là các cuộc đàm phán quốc tế và diễn biến nền kinh tế Mỹ.

Theo đánh giá của TS. Huỳnh Thế Du, Đại học Indiana, để chuẩn bị đối phó với tình hình này, các nhà đầu tư cần quan tâm đến mục tiêu và giá trị chiến lược của các nhóm có ảnh hưởng lớn. Chính quyền Tổng thống Donald Trump không hành động một cách ngẫu hứng mà luôn có mục đích và tầm nhìn rõ ràng trong mỗi quyết sách.

Ông Đinh Tuấn Minh, trong bài viết về chủ nghĩa tự do cá nhân, cho rằng chính sách thuế quan đối ứng của Mỹ không chỉ đơn thuần là biện pháp kỹ thuật, mà nhằm định hình lại trật tự thương mại tự do toàn cầu, với Mỹ dẫn dắt và thiết lập các chuẩn mực thương mại mới.

Khuyến nghị chính sách và chiến lược đầu tư

Ở cấp độ chính sách, cần khẩn trương hoàn thiện cơ chế vận hành thị trường, nâng cao khả năng chống chịu và thích ứng với các cú sốc ngoại vi. Việc nâng hạng thị trường chứng khoán, cải thiện tính minh bạch và mở rộng khả năng điều tiết chính sách tiền tệ, tài khóa cần được thúc đẩy trong giai đoạn tới. Đồng thời, cần tăng cường truyền thông chính sách để ổn định tâm lý thị trường và hỗ trợ kịp thời các doanh nghiệp bị ảnh hưởng.

Về phía nhà đầu tư, việc lướt sóng ngắn hạn cần được cân nhắc kỹ càng. Đây là thời điểm thích hợp để tái cấu trúc danh mục đầu tư, ưu tiên các tài sản có nền tảng cơ bản vững chắc, ít phụ thuộc vào xuất khẩu và có khả năng phòng thủ trong môi trường lãi suất và tỷ giá biến động. Quan trọng hơn, các nhà đầu tư cần theo dõi sát sao các diễn biến quốc tế và định hướng chính sách vĩ mô trong nước để có thể điều chỉnh chiến lược kịp thời.