Thuế Hoa Kỳ từ 20% và lý giải

Nếu chỉ nhìn bề mặt, đây là một thông tin không quá tích cực: Việt Nam có thể phải chịu mức thuế 20% đối với hàng hóa xuất khẩu trực tiếp, và 40% với hàng hóa “trung chuyển” – tức hàng của nước thứ ba đi qua Việt Nam để vào Mỹ.

Điều này đe dọa trực tiếp đến tăng trưởng xuất khẩu, làm giảm lượng ngoại tệ thu về, tạo áp lực tỷ giá, và ảnh hưởng tới GDP – nhất là khi nền kinh tế đang phụ thuộc lớn vào xuất khẩu trong bối cảnh PMI dưới 50 suốt nhiều tháng.

Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn và hiểu cách ông Donald Trump thường vận hành trong các cuộc đàm phán thương mại, đây có thể chỉ là một "đòn tâm lý" quen thuộc. Việc ông Trump đăng tải thông tin “đã ký thỏa thuận với Việt Nam” lên nền tảng Truth Social – mà không có bất kỳ văn bản chính thức nào từ Nhà Trắng – cho thấy khả năng cao đây là chiêu bài đàm phán nhằm gây áp lực dư luận. Đặc biệt, thời điểm thông tin được tung ra chỉ còn đúng 1 tuần trước khi hết hạn 90 ngày gia hạn đàm phán mà Mỹ dành cho nhiều quốc gia, trong đó Việt Nam là một trong những nước hiếm hoi đã hoàn tất đàm phán sớm và chủ động.

Thông tin chi tiết vẫn chưa được công bố đầy đủ. Định nghĩa “hàng Việt Nam” và “hàng transshipment” là điểm mấu chốt chưa rõ: liệu hàng hóa sản xuất tại Việt Nam nhưng sử dụng trên 50% nguyên liệu từ nước ngoài có được xem là “Việt Nam”? Có giới hạn ngành nghề? FDI từ Trung Quốc nếu đặt nhà máy tại Việt Nam thì được áp thuế bao nhiêu? Đây sẽ là yếu tố then chốt để xác định rủi ro hay cơ hội của các nhóm doanh nghiệp cụ thể.

So với các nước Đông Nam Á, Việt Nam là một trong số ít quốc gia được Mỹ mời đàm phán sớm thay vì chỉ gửi thư đề nghị. Mức thuế 20% hiện tại được đánh giá là thuộc nhóm thấp nhất. Singapore không phải đối thủ sản xuất, Malaysia từng ở mức 24% nhưng không tham gia đàm phán lần này, Thái Lan có tin đồn 18%, Philippines có thể thấp hơn nhưng sức cạnh tranh kém, còn Indonesia chưa công bố kết quả. Như vậy, với hàng sản xuất nội địa, khả năng cạnh tranh FDI của Việt Nam trong khu vực vẫn được duy trì. Với hàng transshipment, khả năng cao Mỹ sẽ dùng cùng một tiêu chuẩn cho toàn bộ ASEAN.

Về góc độ vĩ mô, số liệu quý 1/2025 cho thấy dự trữ ngoại hối của Việt Nam đã giảm còn 2.4 lần tháng nhập khẩu – một ngưỡng khá thấp. Nếu thặng dư thương mại với Mỹ giảm, dòng USD từ xuất khẩu sẽ giảm theo, gây áp lực lên tỷ giá trong quý 3 trở đi. Do đó, lộ trình phản ứng chính sách có thể là: sau thuế quan → tỷ giá → lãi suất.

Từ góc độ thị trường chứng khoán, phản ứng sẽ không còn tích cực như kỳ vọng ban đầu, mà thiên về trạng thái dò xét. Các nhóm cổ phiếu xuất khẩu sang Mỹ, hoặc dùng nhiều nguyên liệu nhập khẩu, sẽ bị ảnh hưởng rõ rệt hơn. Trong khi đó, cổ phiếu có thị trường nội địa mạnh, ít phụ thuộc Mỹ hoặc có định giá chiết khấu sâu, kết quả kinh doanh vững thì lại trở thành điểm đến mới. Thị trường có thể cần điều chỉnh ngắn hạn, nhưng nếu FED thực sự giảm lãi suất trong tháng 9/2025 như kỳ vọng, đây sẽ là cú hích mạnh mẽ để nhà đầu tư quay lại và định vị lại danh mục theo hướng bền vững hơn.