Thuế 10% chỉ là khởi đầu của một vòng xoáy thương mại mới

Doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước "cửa sổ" 150 ngày để tái cấu trúc chiến lược trước khi các đạo luật về an ninh quốc gia và hành vi thương mại không công bằng chính thức thực thi.

Ngay sau khi Tòa án Tối cao Hoa Kỳ bác bỏ các mức thuế đối ứng hôm 20/2, Nhà Trắng nhanh chóng ký sắc lệnh áp thuế nhập khẩu toàn cầu 10% trong vòng 150 ngày, có hiệu lực từ ngày 24/2. Đồng thời, Tổng thống Donald Trump cũng phát tín hiệu có thể nâng mức thuế này lên 15% trong thời gian tới.

Động thái nhanh chóng của Washington khiến chính sách thương mại Mỹ bước vào giai đoạn biến động, đặt ra nhiều câu hỏi về hướng đi tiếp theo sau khi “lá bài” Khoản 122 hết hiệu lực.

Tại tọa đàm trực tuyến sáng 4/3 với chủ đề “Thuế đối ứng của Mỹ: Kịch bản sau phán quyết của Tối cao Pháp viện và khuyến nghị cho doanh nghiệp Việt”, các chuyên gia cho rằng chính quyền Mỹ nhiều khả năng sẽ kích hoạt thêm các công cụ pháp lý khác để duy trì áp lực thương mại.

Theo bà Nguyễn Thu Trang, Giáo sư Đại học Luật Temple và Viện Nghiên cứu Luật Hoa Kỳ – Châu Á (ĐH Luật New York), khả năng cao nhánh hành pháp Mỹ sẽ kết hợp nhiều công cụ pháp lý khác nhau nhằm thay thế tác động của các mức thuế đối ứng trước đây.

“Mỗi công cụ pháp lý đều có điều kiện và giới hạn riêng. Vì vậy, chính quyền Tổng thống Trump nhiều khả năng sẽ sử dụng đồng thời nhiều cơ chế để tạo hiệu quả tương tự chính sách thuế trước đó”, bà Trang nhận định.

Hàng loạt công cụ pháp lý có thể được kích hoạt

Ngoài Khoản 122 đã được áp dụng, chính quyền Mỹ vẫn còn nhiều công cụ khác trong khuôn khổ Đạo luật Thương mại.

Đáng chú ý là Khoản 301 – cho phép áp thuế với các quốc gia bị cáo buộc có hành vi thương mại không công bằng; Khoản 232 – liên quan đến các ngành hoặc sản phẩm ảnh hưởng đến an ninh quốc gia; Khoản 338 – xử lý hành vi phân biệt đối xử với hàng hóa Mỹ; và Khoản 201 – thuế tự vệ khi nhập khẩu gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất nội địa.

Khoản 122 được Tổng thống Trump sử dụng ngay sau phán quyết của Tòa án Tối cao bởi cơ chế này cho phép nhánh hành pháp nhanh chóng áp phụ thu nhập khẩu mà không cần quy trình điều tra phức tạp, dù bị giới hạn về thời gian và mức thuế.

Trong khi đó, các công cụ như Khoản 301 đòi hỏi quá trình điều tra chính thức và kết luận của Đại diện Thương mại Mỹ về việc một quốc gia có hành vi gây bất lợi cho thương mại Mỹ.

Theo bà Trang, Đại diện Thương mại Mỹ đã tuyên bố khởi động quá trình điều tra theo Khoản 301 ngay sau phán quyết của Tòa án Tối cao. Quá trình này thường kéo dài khoảng một năm, cho thấy các công cụ pháp lý khác có thể đang được chuẩn bị song song.

Ba kịch bản sau giai đoạn 150 ngày

Ông Nguyễn Đức Khương, Giáo sư Trường Kinh doanh Leonard de Vinci (Pháp) và Chủ tịch sáng lập Tổ chức Khoa học và Chuyên gia Việt Nam toàn cầu, cho rằng chính sách thuế của Mỹ trong giai đoạn tới có thể diễn biến theo ba kịch bản.

Kịch bản thứ nhất là Quốc hội Mỹ cho phép kéo dài việc áp thuế 15% đồng bộ đối với hàng nhập khẩu từ các quốc gia sau khi giai đoạn 150 ngày kết thúc.

Kịch bản thứ hai – được đánh giá có khả năng cao nhất – là chính quyền Tổng thống Trump sẽ sử dụng kết hợp nhiều điều khoản pháp lý như Khoản 301, Khoản 232 hay Khoản 338 để áp các mức thuế khác nhau tùy theo từng quốc gia.

Theo ông Khương, cách tiếp cận này cho phép Washington điều chỉnh chính sách linh hoạt, dựa trên cán cân thương mại với từng đối tác cũng như mục tiêu bảo hộ một số ngành công nghiệp trong nước.

Kịch bản thứ ba là chính sách thuế quay trở lại trạng thái trước tháng 4/2025, dù khả năng xảy ra được đánh giá thấp hơn.

“Khoảng thời gian vàng” cho doanh nghiệp thích ứng

Theo các chuyên gia, giai đoạn 150 ngày hiện nay là khoảng thời gian quan trọng để các doanh nghiệp quốc tế – trong đó có Việt Nam – đánh giá lại chiến lược thương mại và chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh Mỹ đang thúc đẩy tái cấu trúc công nghiệp nội địa và chuẩn bị bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, chính sách thương mại có thể tiếp tục biến động mạnh.

“Doanh nghiệp Việt Nam có khoảng 150 ngày để theo dõi diễn biến chính sách, phân tích chiến lược thương mại mới của Mỹ và xây dựng phương án thích ứng phù hợp”, ông Khương nhận định.